ΠΟΥΣΙ

ΝΙΚΟΣ  ΚΑΒΒΑΔΙΑΣ : (1910 – 1975).  Γεννήθηκε  στην  πόλη  Χάρμπιν  της  Μαντζουρίας.  Το  1921  εγκαταστάθηκε  με  την  οικογένειά  του  στην  Αθήνα,  όπου  και  τελείωσε  το  γυμνάσιο.  Το  1929  μπάρκαρε  σε  εμπορικό  καράβι  για  οικονομικούς  λόγους.  Από  το  1939  ως  το  1974  ταξίδεψε  σε  όλο  τον  κόσμο  υπηρετώντας  σε  διάφορα  πλοία  ως  ασυρματιστής.                                                                                                                                                                                      Η  ποίησή  του  απηχεί  τις  εμπειρίες  που  αποκόμισε  στα  υπερπόντια  ταξίδια  του ( ζωή  και  περιπέτειες  των  ναυτικών, εξωτικοί  τόποι, μακρινά λιμάνια ).  Η  ποιητική  γραφή  του  συνδυάζει  το  ρεαλισμό  με  το  φανταστικό στοιχείο  ενώ αρκετές φορές είναι αφαιρετική φτάνοντας στα όρια του υπερρεαλισμού.  Ποιητικές συλλογές του είναι : Μαραμπού (1933),  Πούσι (1947),  Τραβέρσο (1975).Τύπωσε και ένα πεζογράφημα με τίτλο Βάρδια (1954).

Το ποίημα Πούσι ανήκει στην ομώνυμη συλλογή, που κυκλοφόρησε το 1947. Γράφτηκε  για την Ελένη Χαλκούση το 1940. Έχει τα ακόλουθα γνωρίσματα της ποίησης του Καββαδία :  α)  ως προς το περιεχόμενο αντλεί το θέμα του από τη ζωή των ναυτικών,  β) ως προς τη μορφή  ακολουθεί τα γνωρίσματα της ιδιόμορφης ποίησης του Καββαδία σχετικά με τη στιχουργία, με τη γλώσσα, το ύφος και τις εικόνες.  Ο επιμελημένος στίχος και η μουσικότητα θυμίζουν το συμβολισμό, ενώ το ότι τα θέματα δίνονται υπαινικτικά, ο λόγος δεν ακολουθεί πάντα τους λογικούς κανόνες του συνειρμού και  είναι ασύνδετος γλωσσικά και το ότι δεν υπάρχει σύνδεση ανάμεσα στις εικόνες συνδέει το ποίημα με το χώρο της μοντέρνας ποίησης.

Το θέμα του ποιήματος είναι η εμφάνιση στον ποιητή μιας γυναικείας μορφής στην τιμονιέρα του πλοίου, που παραπέμπει στη μοναχική και επικίνδυνη ζωή των ναυτικών.

Η  δομή του ποιήματος : α’ ενότητα (στροφή α’) : η εμφάνιση της οπτασίας,                                                  β ’ενότητα (στροφές β’-δ’) : ο διάλογος του ποιητή με την οπτασία,                                                    γ’ ενότητα (στροφή ε’) : η επιστροφή στην πραγματικότητα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ  ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ  ΚΑΙ  ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΥ

1. Να  εντοπίσετε τις  λέξεις  που  αναφέρονται  στη  ναυτική  ζωή
2. Να αναφερθείτε  στην  οπτασία  που  βλέπει  ο  ποιητής,  στις  πραγματικές  καταστάσεις  που  βιώνει  και  στις  σκέψεις  που  κάνει  ο  ίδιος.
3. Ποια  είναι  η  στάση  του  ποιητή-ναυτικού  απέναντι  στην  οπτασία ;
4. Ποια  στοιχεία  από  τη  ζωή  του  ναυτικού  δίνονται  στο  ποίημα ;
5. Ποια  είναι  τα  πραγματικά  και  τα  εξωπραγματικά  στοιχεία  του  ποιήματος ;
6. Ποια  είναι  η  εξέλιξη  των  γεγονότων  μέσα  στο  χρόνο ;

Η γλώσσα εμπεριέχει πληθώρα ναυτικών όρων και ονόματα άγνωστων λιμανιών και μακρινών εξωτικών τόπων. Η γλώσσα, ακόμη, είναι αδρή, αφού δεν υπάρχει ωραιολογία, κυριαρχούν το ρήμα και το ουσιαστικό, τα επίθετα είναι ελάχιστα ενώ απουσιάζουν λέξεις – φορείς υψηλών νοημάτων. Σχετικά με τη σύνταξη παρατηρούμε ότι κυριαρχεί  ο  μικροπερίοδος  λόγος ( παρατακτικός λόγος με σύντομες κύριες προτάσεις, με ασύνδετα και συχνότατες τελείες – πολλές φορές, μάλιστα λείπουν όχι μόνο παρατακτικοί αλλά και υποτακτικοί σύνδεσμοι), ενώ οι δευτερεύουσες προτάσεις είναι ελάχιστες.

Το ύφος, επομένως, είναι απλό και λιτό (απουσία σχημάτων λόγου), γοργό (παρατακτικός λόγος και ασύνδετα) αλλά και  παραστατικό (εικόνες) και άμεσο και ζωντανό (β’πρόσωπο)

Οι εικόνες είναι ζωηρές και παραστατικές αλλά δεν έχουν λεπτομέρειες (δίνονται με νύξεις και ακροθιγώς, σαν φευγαλέα στιγμιότυπα) και δε συνδέονται συνειρμικά μεταξύ  τους. Διακρίνονται σε: ρεαλιστικές, λυρικές-φανταστικές και υπερρεαλιστικές

Η στιχουργία είναι φροντισμένη. Το ποίημα χωρίζεται σε πέντε τετράστιχες στροφές. Το μέτρο είναι τροχαικό και οι στίχοι εννεασύλλαβοι και δεκασύλλαβοι εναλλάξ (στροφές 1-3 : 9-10-10-9, στροφές 4-5 : 9-10-9-10). Η ομοιοκαταληξία είναι πλούσια  (στροφές 1-3 : σταυρωτή- αββα, στροφές 4-5 :πλεχτή-αβαβ). Οι στίχοι έχουν νοηματική αυτοτέλεια. Η φροντίδα για το στίχο φαίνεται και από το ότι απουσιάζει η χασμωδία ενώ ελάχιστες είναι οι συνιζήσεις.

Τα  εκφραστικά  μέσα  είναι  ελάχιστα.  Ξεχωρίζουν  οι  εικόνες.

Στοιχεία  τεχνικής  αποτελούν α)  οι  εικόνες  και  β)  η  εναλλαγή  πραγματικότητας – εικόνων – σκέψεων

Κ.Π.ΚΑΒΑΦΗΣ  -  ΙΘΑΚΗ

Είναι  φιλοσοφικό  με  διδακτική  πρόθεση  ποίημα.  Χρησιμοποιεί  το  μύθο  του  Οδυσσέα  (Οδυσσέας,  Ιθάκη,  μυθικά  τέρατα)  ως  σύμβολο  για  να  εκφράσει  την  κοσμοθεωρία/ βιοθεωρία  του  ποιητή.  Ο  ίδιος  λέει  για  το  βαθύτερο  νόημα  του  ποιήματος : ο  άνθρωπος  εις  την  ζωήν  του  επιδιώκων  έναν  σκοπόν (την  Ιθάκην)  αποκτά  πείρα,  γνώσεις  και  ενίοτε  αγαθά  ανώτερα  του  σκοπού  αυτού  καθ’ εαυτόν.

ΔΟΜΗ :   1^η  ενότητα (στ. 1-3) : Το  μακρινό  ταξίδι  είναι  πηγή  εμπειριών  και  γνώσεων.                                               2^η ενότητα (στ.4-12) : Οι  κίνδυνοι  του  ταξιδιού  είναι  υποκειμενικοί.                                                                            3^η ενότητα (στ. 13-23) : Οι  υλικές  και  πνευματικές  απολαύσεις  του  ταξιδιού.                                         4^η ενότητα (στ. 24-30) : Η  αναγκαιότητα  της  παράτασης  του  ταξιδιού.                                                             5^η ενότητα (στ. 31-33) : Η  προσφορά  της  Ιθάκης.                                                                                                       6^η ενότητα (στ.34-36) : Η  βαθύτερη  σημασία  της  Ιθάκης.

ΤΙΤΛΟΣ :  Συμβολικά  αποκαλύπτει  το  διαπραγματευόμενο  θέμα  : ο  σκοπός  της  ζωής                                                του  ανθρώπου.

ΕΡΜΗΝΕΙΑ : Στην  α’ ενότητα  ο  ποιητής  συνοψίζει  την  άποψή  του σχετικά  με  το  σκοπό  της  ζωής  του  ανθρώπου / βιοθεωρία  του.  Μας  μεταφέρει  στο  δρόμο,  τον  ανοικτό  χώρο  και  δίνει  σ’ αυτόν  αλληγορικές  προεκτάσεις.   Επιστρατεύει  την  παραίνεση  μαζί  με   το  β’ ενικό  πρόσωπο  και  το  δραματικό  μονόλογο.  Εντύπωση  προκαλούν  λέξεις  («πηγαιμός»)  και  νοήματα  («να  εύχεσαι  να ’ναι  μακρύς  ο  δρόμος»),  τα  οποία  αιτιολογεί  (περιπέτειες/ συναίσθημα,  γνώσεις/ νόηση,  γεμάτος).  Το  συμπέρασμα : η  Ιθάκη/ σκοπός  είναι  το  κίνητρο,  η  πορεία  και  η  συσσώρευση  εμπειριών  και  γνώσεων  είναι  η  ουσία  της  ζωής.  Στη  β’ ενότητα  με  συμβουλευτικό  τόνο (β’ ενικό  πρόσωπο,  απαγορευτική  υποτακτική,  διαδοχικές  αρνήσεις)  αιτιολογεί  τη  θέση  του  ο  ποιητής.  Θεωρεί  ότι  εμπόδια  και  κίνδυνοι   («Λαιστρυγόνες,  Κύκλωπες,  θυμωμένος  Ποσειδώνας»)  είναι  δημιουργήματα  της  φαντασίας  και  των  φόβων  του  ανθρώπου,  υπάρχουν  μέσα  σ’ αυτόν  και  δε  θα  τα  συναντήσει  στην  πορεία  της  ζωής  του,  αρκεί  να  είναι  εκλεκτός,    ψυχικά  και  πνευματικά  χαρισματικός,  να  διακρίνεται  για  την  πίστη  του  σε  ιδανικά  και  για  τις  εκλεπτυσμένες  σωματικές  και  πνευματικές  απολαύσεις  του.  Στην  γ’ ενότητα    ο  ποιητής  παραθέτει  τα  οφέλη  στον  άνθρωπο  από  μια  τέτοια  πορεία.  Υπάρχουν  οπτικά  και  οσφρητικά  ερεθίσματα  ανεκτίμητα  και  σπάνια  που  παραπέμπουν  σε  πολύτιμες  και  ανεπανάληπτες  εμπειρίες  αίσθησης («ηδονικά  μυρωδικά») και  γνώσης  («Αίγυπτος»),  με  τάσεις  έμφασης   από  το  σχήμα  των  επαναλήψεων.  Στην  δ’ ενότητα  επανέρχεται  το  θέμα  του  στόχου  που  πρέπει  να  είναι  αδιαπραγμάτευτος («Πάντα  στο  νου  σου  να ’χεις  την  Ιθάκη./ Το  φθάσιμον  εκεί  είν’  ο  προορισμός  σου»).  Η  πορεία  προς  το  στόχο  δεν  πρέπει  να  παρεκκλίνει  ούτε  να  αποπροσανατολίζεται  παρά  μόνο  να  διαρκεί («Καλύτερα  χρόνια  πολλά  να  διαρκέσει»).  Με  αυτόν  το  τρόπο  ο  άνθρωπος  κερδίζει  πλούτη,  γίνεται  πλούσιος,  γεμίζει  εμπειρίες  και  γνώσεις,  επίζηλα  αγαθά  που  κάνουν  και  την  ίδια  την  Ιθάκη  να  φαίνεται  φτωχή.   («Και  γέρος  πια  ν’ αράξεις  στο  νησί, / πλούσιος  με  όσα  κέρδισες  στο  δρόμο»).   Η  Ιθάκη  δεν  αποτελεί  πια  αυταξία.  Στην  ε’ ενότητα   ο  ρόλος  του  σκοπού/ Ιθάκης  αποσαφηνίζεται.  Προκαλεί  το  ταξίδι («Η  Ιθάκη  σ’ έδωσε  το  ωραίο  ταξίδι. / Χωρίς  αυτήν  δε  θα ’βγαινες  στον  δρόμο»).  Δεν  είναι  αυτόνομη  αξία  αλλά  προκαλεί  την  αξία («Άλλα  δεν  έχει  να  σε  δώσει  πια»).  Στην  τελευταία  ενότητα  ο  Καβάφης  απομακρύνει  τον  κίνδυνο  απογοήτευσης  του  ανθρώπου  από  την  Ιθάκη  του («Κι  αν  πτωχική  τη  βρεις,  η  Ιθάκη  δεν  σε  γέλασε»).  Διευκρινίζει  την  ανεκτίμητη  προσφορά  της  Ιθάκης / σκοπού  του  ανθρώπου : να  φέρει  τον  άνθρωπο  πιο  κοντά  στο  βαθύτερο  νόημα  της  ζωής,  στην  ουσία  της  ζωής,  στα  πλούτη  των  γνώσεων  και  των  εμπειριών,  στις  περιπέτειες  και  τη  σοφία («Έτσι  σοφός  που  έγινες,  με  τόση  πείρα»).  Μάλιστα  προσδίδει  σε  αυτήν  καθολικό  χαρακτήρα,  αφού  ο  στόχος / Ιθάκη  δεν  είναι  ένας  στη  ζωή  του  ανθρώπου  ούτε  ο  ίδιος  για  κάθε  άνθρωπο  ή  για  κάθε  εποχή.  Η  Ιθάκη  γενικεύεται  και  σημαίνει  τον  υψηλό  στόχο  του  ανθρώπου,  που  γίνεται  αφορμή  για  αγώνα  και  προσπάθεια,  για  την  απόκτηση  συναρπαστικών  εμπειριών  και  άφθονων  γνώσεων,  για  χαρά  και  ευχαρίστηση.

ΤΕΧΝΙΚΗ : Ο  Καβάφης  χρησιμοποιεί  α)  τον  συμβολισμό ( «Ιθάκη» = στόχος,  «μακρύς  δρόμος» = προσπάθεια,  αγώνας  για  την  εκπλήρωση  του  στόχου, «Λαιστρυγόνας», «Κύκλωπας», «Ποσειδώνας» = κίνδυνοι  κατά  τη  διάρκεια  του  ταξιδιού,  «καλοκαιρινά  πρωιά»,  «λιμένας  πρωτοιδωμένους» = ωραίες  στιγμές  του  αγώνα,  «οι  καλές  πραμάτειες» = ηδονικές  απολαύσεις,  «πόλεις  Αιγυπτιακές» = πηγές  γνώσης ),                               β)  παραστατικές  εικόνες – υποβλητική  ατμόσφαιρα,                                                                      γ)  δραματικός  μονόλογος  (β’ ενικό  πρόσωπο) – διδακτικότητα.

ΣΤΙΧΟΥΡΓΙΑ : Οι  τέσσερις  στροφές  έχουν  διαφορετικό  αριθμό  στίχων  η  καθεμιά.  Οι  στίχοι  είναι  ανισοσύλλαβοι  και  ανομοιοκατάληκτοι.  Το  μέτρο  είναι  ιαμβικό.  Ακολουθείται  η  αρχή  της  ισομετρίας ( ένας  στίχος,  ένα  νόημα ),  εκτός  από  τους  στίχους 7 και 8,  όπου  υπάρχει  διασκελισμός.

ΕΚΦΡΑΣΤΙΚΑ  ΜΕΣΑ : εικόνες  και  επαναλήψεις

ΓΛΩΣΣΑ : Σχεδόν  πεζολογική.  Στηρίζεται  στη  δημοτική  αλλά  έχει  ενσωματώσει  στοιχεία  της  καθαρεύουσας  και  ιδιώματα  της  Αλεξάνδρειας  και  της  Κωνσταντινούπολης.

ΎΦΟΣ : Στοχαστικό,  υποβλητικό,  λιτό  και  πυκνό.

ΑΝΔΡΕΑΣ   ΚΑΛΒΟΣ  

                Ποιητής,  μεταφραστής,  συγγραφέας  θεατρικών  έργων,  μελετών  κ.α..  Γεννήθηκε  στη  Ζάκυνθο ( 1792 ).   Έζησε  το  μεγαλύτερο  μέρος  της  ζωής  του  μακριά  από  την  πατρίδα  του ( Λιβόρνο  Ιταλίας – 1802  και  Φλωρεντία - 1812,  Ελβετία,  Γαλλία,  Αγγλία,  Ναύπλιο – 1826,  Κέρκυρα,  Αγγλία – 1852  έως  το  θάνατό  του – 1869 ).  Η  ζωή  του  ήταν  ταραχώδης : μετά  το  χωρισμό  των  γονιών  του  ακολουθεί  τον  πατέρα  του  στην  Ιταλία,  όπου  γνωρίζει  τον  Ιταλοζακυνθινό  ποιητή  Ούγκο  Φώσκολο  και  βρίσκει  προστασία  και  καθοδήγηση  στη  μελέτη  Ελλήνων  και  ξένων  κλασικών.  Μετά  από  τη  σύγκρουσή  του    με  τον  Φώσκολο,  πηγαίνει  στο  Λονδίνο,  όπου  έρχεται  σε  στενότερη  επαφή  με  το  νεοκλασικισμό  και  το  ρομαντισμό,  και  το  1819  παντρεύεται.  Ο  θάνατος  της  γυναίκας  και  της  κόρης  του  στον  τοκετό  τον  ωθεί  να  επιστρέψει  στη  Φλωρεντία,  όπου  συμμετέχει  στην  επαναστατική  οργάνωση  των  καρμπονάρων  με  τις  φιλελεύθερες  ιδέες.  Εξ’ αιτίας  της  σύλληψής  του  αναχωρεί  για  την  Ελβετία  και  αργότερα  για  τη  Γαλλία  όπου  παρακολουθείται  από  την  αστυνομία  για  τα  δημοκρατικά  του  φρονήματα  και  τελικά  το  1826  φτάνει  στο  Ναύπλιο  για  να  προσφέρει  στην  επανάσταση.  Απογοητεύεται,  όμως,  από  τις  αντιζηλίες  των  αρχηγών  και  τον  ανελέητο  αγώνα  τους  για  εξουσία  και  μετακινείται  στην  Κέρκυρα,  όπου  εργάζεται  ως  καθηγητής  στην  Ιόνιο  Ακαδημία.  Το  1852  ξαναπηγαίνει  στην  Αγγλία,  ξαναπαντρεύεται  και   ασχολείται  με  μεταφράσεις  θρησκευτικών  κειμένων  και  τη  διδασκαλία   στο  παρθεναγωγείο  της  γυναίκας  του  ως  το  θάνατό  του.

                Τυπικά,  ο  Κάλβος  εντάσσεται  στην  Επτανησιακή  Σχολή  αλλά   αυτό  που  τον  συνδέει  με  το  Σολωμό  και  τους  επιγόνους  του  είναι  μόνο  οι  ιδέες  του,  που  πηγάζουν  από  τις  αξίες  του  Γαλλικού  Διαφωτισμού.  Δηλαδή,  μιλά  για  τις  ιδέες  της  πατρίδας,  της  ελευθερίας,  της  δικαιοσύνης  και  της  θρησκείας,  τις  οποίες  θεωρεί  συστατικά  της  υπέρτατης  ιδέας,  της  Αρετής,  που  μαζί  με  την  ακεραιότητα,  την  τιμιότητα  και  την  ελευθερία  συμπυκνώνουν  το  αίτημα  για  την  απελευθέρωση  των  λαών.  Η  στιχουργία  και  η  γλώσσα  του,  όμως,  απέχουν  πολύ  από  τα  δεδομένα  της  Επτανησιακής  Σχολής. 

                Η  τεχνοτροπία   που  ακολουθεί  είναι  ο  κλασικισμός  με   στοιχεία  ρομαντισμού.          Αναφέρεται  συχνά  στην  αρχαία  ελληνική  μυθολογία  και  χρησιμοποιεί  την  ωδή,  μια  ποιητική  φόρμα  της  αρχαίας  ελληνικής,  μελικής  και  χορικής,  ποίησης.  Η  ωδή  απαρτίζεται  από  α)  το  προοίμιο ( εισαγωγή ),  άλλοτε  συνοπτικό,  άλλοτε  εκτεταμένο  και  μερικές  φορές  αντίθετο  ως  προς  το  περιεχόμενο  με  την  υπόλοιπη  ωδή,   β)  το  κύριο  μέρος  και  γ)  τον  επίλογο,  συνήθως  καταληκτική  στροφή  διατυπωμένη  με  αποφθεγματικό  τρόπο.  Η  ωδή  έχει  ύφος  μεγαλόπρεπο  και  πραγματεύεται  υψηλά  θέματα.  Έτσι,  ο  Κάλβος  διαμορφώνει  ένα  ύφος  αρχαιότροπο ( αυστηρή  μορφή ) και  μεγαλόπνοο ( έντονο  ρομαντικό  πάθος ),  ώστε  να  εξυμνήσει  την  Ελληνική  Επανάσταση.                    Η  εικονοπλασία είναι  μία  ,  ακόμη,  ιδιαιτερότητα  της  καλβικής  ποίησης.  Διακρίνεται  από  λυρική  τόλμη  και  φαντασία,  ώστε  ο  Ελύτης  συσχετίζει  τις  εικόνες  του  Κάλβου  με  αυτές  σύγχρονων,  υπερρεαλιστών  ποιητών.                                                                                              Η  γλώσσα  είναι  ιδιότυπη  και  φτιαχτή ( κράμα  παράδοξο  δημοτικής  και  αρχαίας  γλώσσας,  υποταγμένη  σε  νόμους  ιδιόρρυθμους )  και  για  πολλούς   αντιποιητική.  Ο  Κάλβος  συχνά  τροποποιεί  τις  νεοελληνικές  λέξεις  κατά  το  τυπικό  της  αρχαίας,  κατασκευάζει  δικούς  του  τύπους  ή  κρατάει  τα  ρήματα  ασυναίρετα  δημιουργώντας  καθεστώς  γλωσσικής  αναρχίας.  Το  ύφος  είναι  υψηλό  και  επικολυρικό.                                                                                                                                                                                                                                                                          Η  στιχουργία  πηγάζει  από  τον  ιταλικό  νεοκλασικισμό  και  τις  προσωπικές  απόψεις  του  ποιητή.  Συγκεκριμένα,  οι  στροφές  είναι  πεντάστιχες,  αποτελούνται  από  τέσσερις  ανομοιοκατάληκτους  επτασύλλαβους  στίχους  και  έναν  πεντασύλλαβο ( τον  τελευταίο ),  ο  τελευταίος  στίχος  έχει  σταθερό  τόνο  στην  τέταρτη  συλλαβή,  οι  άλλοι  τέσσερις  έχουν  σταθερό  τόνο  στην  έκτη  συλλαβή,  αποφεύγεται  η  ομοιοκαταληξία  και    δημιουργείται  κατά  βάση  ιαμβικός  ρυθμός (υ-).  Τα  ποιητικά  μέτρα  του  ποιητή  ονομάστηκαν  κάλβεια.

                                                ΕΙΣ  ΑΓΑΡΗΝΟΥΣ

Είναι  η  όγδοη ωδή  της  πρώτης  συλλογής  του  ποιητή,  της  Λύρας (Γενεύη, 1824). Μαζί  με  τις  ωδές  «Εις  Πάργαν»  και   «Εις  Χίον»  αποτελούν  τριλογία  με  κοινό  θέμα  την  αντίσταση  στους  τυράννους,  που  καταπατούν  την  εθνική  ελευθερία  και  τα  κοινωνικά  δικαιώματα  του  λαού.  Γίνεται,  επίσης,  αναφορά  στη  δικαιοσύνη  του  Θεού,  ο  οποίος  θα  τιμωρήσει  τους  τυράννους (Τούρκους)  στην  άλλη  ζωή.

                Ο  τίτλος  αρχικά  ήταν  «εις  τυράννους».  Αλλά  ο  Κάλβος  προτίμησε  τον  τίτλο  «εις  Αγαρηνούς» (Αγαρηνός = Άραβας  και  κυρίως  βάρβαρος,  αιμοβόρος,  κακούργος),  ώστε  να  υποδηλώσει  εκτός  από  τους  Τούρκους  και  τους  Ευρωπαίους  τυράννους  χωρίς,  όμως,  να  προκαλέσει  την  αντίδραση  της  αυστριακής  εξουσίας. 

                Δομή : απλή  αλλά  λογική  και  αυστηρή  αρχιτεκτονική  διάρθρωση.                  Πρόλογος :    στροφές  α’-ζ’     (η  έννοια  της  δικαιοσύνης  και  αυτοί  που  την  ασκούν )                                   Κύριο  μέρος : στροφές  η’-κβ’   (η  έννοια  της  αδικίας  και  οι  τύραννοι  που  την  ασκούν)                                             στροφή    η’  :   μεταβατική                                                                                                                                          στροφές η’-ια’ (η συμπεριφορά και η εικόνα των τυράννων για τον εαυτό  τους )                                                                             στροφές ιβ’-κ’  ( η  καταπάτηση  των  δικαιωμάτων  και  τα  δεινά  του  λαού )                                                  στροφές κα’-κβ’  ( η  στάση  του  ποιητή  απέναντι  στους  τυράννους )                                       Επίλογος :   στροφή  κγ’   (συμπέρασμα  από  την  ανάπτυξη  του  θέματος )                                          

                Τεχνική :   α) η  τεχνική  της  ωδής (πρόλογος, κύριο μέρος,  επίλογος= απόφθεγμα),                                                         β) η  ισχυρή  αντίθεση  μεταξύ  δικαιοσύνης  και  αδικίας,                                                                                    γ) οι  τολμηρές  εικόνες,        δ)  η  εναλλαγή  των  ρηματικών  προσώπων,                                                         ε)  το  δραματικό  σχήμα  Ύβρις-Νέμεσις

                Στιχουργία : Η  ωδή  αποτελείται  από  πεντάστιχες  στροφές.  Οι  τέσσερις  πρώτοι  στίχοι  κάθε  στροφής  είναι  ιαμβικοί  επτασύλλαβοι ( σε  ορισμένες  περιπτώσεις  εξασύλλαβοι  ή  οκτασύλλαβοι )  και  ο  πέμπτος  ιαμβικός  πεντασύλλαβος.  Ακολουθείται  η  ομοιοκαταληξία  και  γίνονται  πολλοί  διασκελισμοί.                                                                     

                Εκφραστικά  μέσα : ρητορικές  ερωτήσεις,  παρομοιώσεις,  προσωποποιήσεις, αντίθεση,  μεταφορές,  ανακόλουθο,  υπερβατό,  υπερβολές,  ασύνδετο,  επαναλήψεις,  ειρωνεία,  χιαστό,  συνεκδοχή,  μετωνυμία.

                Γλώσσα : Ο  Κάλβος  ακολουθεί  τις  αρχές  του  Κοραή ( λέξεις  της  δημοτικής  με  καταλήξεις  της  αρχαίας )  και  τη  γνώμη  του  Φώσκολο  ( η  γλώσσα  της  λογοτεχνίας  πρέπει  να  αίρεται  πάνω  από  την  κοινή  γλώσσα ).  Η  γλώσσα  του  Κάλβου  είναι  ιδιότυπη  και  φτιαχτή,  επιφανειακά  αρχαιοπρεπής  και  ίσως  αντιποιητική  (χρησιμοποιεί  λέξεις  και  φράσεις  της  αρχαίας  ελληνικής,  τροποποιεί  νεοελληνικές  λέξεις  κατά  το  τυπικό  της  αρχαίας,  κατασκευάζει  δικούς  του  τύπους,  κρατάει  ασυναίρετους  τύπους,  χρησιμοποιεί  λέξεις  και  τύπους  της  νεοελληνικής,  χρησιμοποιεί  το  επιρρηματικό  κατηγορούμενο  ακόμα  και  στη  θέση  του  επιθετικού  προσδιορισμού-ιταλισμός,  γενικά  επικρατεί  γλωσσική  αναρχία ).  Τελικά,  στον  Κάλβο  κάθε  λέξη  ξεχωρίζει  και  επιβάλλεται  στη  συνείδησή  μας  δυνατή  και  αυτόνομη.                                                                                             

                Ύφος : Επιβλητικό,  επίσημο,  σοβαρό, μεγαλόπρεπο ( υψηλές  έννοιες,  εικόνες,  αρχαιότροπη  γλωσσική  έκφραση ),  μεγαλόστομο,  ρητορικό ( ρητορικές  ερωτήσεις ),  λυρικό ( πλούτος  εκφραστικών  μέσων ),  ιδιόμορφο  και  προσωπικό.  Η  διάθεση  του  ποιητή  είναι  διδακτική  και  προτρεπτική  και  μερικές  φορές  σαρκαστική.                                            

                Εικονοπλασία : Οι  εικόνες  είναι  παραστατικές  αλλά  και  εξωπραγματικές,  τολμηρές  και  μεγαλόπρεπες.  Ουσιαστικά,  προετοιμάζουν  και  υποβοηθούν  την  ανάπτυξη  του  θέματος   τονίζοντας  την   αντίθεση  μεταξύ  της  δικαιοσύνης  και  της  αδικίας.                                                                                                                                                

                Εναλλαγή  προσώπων : Απομακρύνει  τον  κίνδυνο   μονοτονίας   και  δίνει  ποικιλία  στο  λόγο.  Ειδικά,  το  β‘  πρόσωπο  δίνει  επικοινωνιακή  αμεσότητα,  το  α’  ενικό  πρόσωπο  προσδίδει  προσωπικό,  ζωντανό  τόνο  στο  λόγο  και  το  α’  πληθυντικό  πρόσωπο  εντάσσει  τον  ποιητή  στο  σύνολο  όσων   υφίστανται  τα  δεινά  των  τυράννων

                Σχήμα  ύβρης-νέμεσης-τίσης : Όπως  και  στο  αρχαίο  δράμα,  οι  τύραννοι  ξεπερνούν  το  ανθρώπινο  μέτρο,  οδηγούνται  στην  αλαζονεία,  την  ύβρη.  Ακολουθεί  η  νέμεση,  η  οργή  του  θείου,  η  οποία  οδηγεί  στην  τιμωρία  της  ύβρης,  στην  τίση.   Έτσι,  επέρχεται   η  κάθαρση  (η  αποκατάσταση    της  ηθικής  τάξης  και  η  λύτρωση  της   ψυχής του  αναγνώστη,  ο  καθαρισμός  της   από  τα  πάθη,  αυτά  που  την  έκαναν  να  πάσχει )

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

1.  Τι  γνωρίζετε  για  το  ποιητικό  είδος  της  ωδής ;  Γιατί  ο  Κάλβος  χρησιμοποιεί  τον  όρο  ωδαί  για  το  χαρακτηρισμό  όλων  των  ποιημάτων  του  ως  προς  το  είδος  στο  οποίο  ανήκουν ;
2. Σε  τι  συνίσταται  η  ιδιοτυπία  της  ποίησης  του  Κάλβου ;
3. Ποιο  λογοτεχνικό  ρεύμα  ακολουθεί  ο  Κάλβος  και  πώς  αυτό  εκφράζεται  στις  ωδές  του ;  Ποια  είναι  η  θέση  του  στη  Νεοελληνική  Λογοτεχνία ;
4. Να  συσχετίσετε  την  παιδεία  του  Κάλβου  και  την  επίδραση  που  άσκησαν  σε  αυτόν  τα  ιδεολογικά  ρεύματα  της  εποχής  του  με  το  περιεχόμενο  και  την  τεχνοτροπία  της  ποίησής  του.
5. Ποιες  ήταν  οι  πολιτικές  ιδέες  του  Κάλβου  και  με  ποια  λέξη  αποτυπώνονται;  Ποιο  νόημα  δίνει  ο  ποιητής  σε  αυτή  τη  λέξη ;
6. Ποια  κοινά  σημεία  έχει  το  ποιητικό  έργο  του  Κάλβου  με  εκείνο  του  Σολωμού  και  σε  τι  διαφοροποιείται  από  αυτό ;
7. Ποια  είναι  τα  κοινά  θέματα  των  Επτανήσιων  ποιητών  και  ποια  από  αυτά  θίγονται  στην  ωδή  αυτή ;
8. Σε  ποια  γενική  κατηγορία  έργων  της  νεοελληνικής  ποίησης ( με  βάση  την  εποχή ) ανήκουν  τα ποιήματα  του Κάλβου  και  ποια  είναι  τα  γνωρίσματά  της ;
9. Να  αναφέρετε  και  να  χαρακτηρίσετε  το  περιεχόμενο  της  ωδής.
10. Να  συσχετίσετε  την  εικόνα  και  τις  ιδιότητες  του  Θεού  που  δίνονται  στις  πρώτες  στροφές  της  ωδής  με  την  εικόνα  και  τις  ιδιότητες  που  δίνονται  από  τη  χριστιανική  θρησκεία.
11. Ποιες  είναι  οι  θέσεις  και  η  στάση  του  Κάλβου  σχετικά  με  το  Θεό  και  με  τη  θρησκεία ;
12. Ποιες  θεϊκές  ιδιότητες  και  ενέργειες  αποδίδει  ο  ποιητής  στον  ήλιο ;
13. Πώς  βλέπουν  τον  εαυτό  τους  οι  τύραννοι  και  ποια  είναι  τα  πραγματικά  γνωρίσματα  και  η  πραγματική  συμπεριφορά  τους  σύμφωνα  με  τον  ποιητή ;
14. Ποια  δεινά  προξενούνται  στους  λαούς  από  τους  τυράννους ;
15. Σε  ποιο  ελάττωμα  των  τυράννων  δίνει  έμφαση  ο  ποιητής ;
16. Ποια  είναι  η  προσωπική  στάση  του  ποιητή  απέναντι  στους  τυράννους  και  τι  ήθος  φανερώνει ;  Ποιες  ιδέες  της  εποχής  του  απηχεί  η  στάση  του ;
17. Να  χαρακτηρίσετε  με  μονολεκτικούς  χαρακτηρισμούς  τους  τυράννους  αιτιολογώντας  μέσα από  το  ποίημα.
18. Να  επισημάνετε  τα  συναισθήματα  του  ποιητή  προς  τους  τυράννους,  όπως  αυτά  απορρέουν  από  το  ποίημα.
19. Στα  ΚΝΛ  της  Γ’ Γυμνασίου  υπάρχει  ένα  απόσπασμα  από  την  Ελληνική  Νομαρχία  του  Ανωνύμου  του  Έλληνος,  σχετικό  με  την  τυραννία.  Να  το  συσχετίσετε  με  το  περιεχόμενο  της  ωδής  Εις  Αγαρηνούς.

ΒΙΤΣΕΝΤΖΟΣ   ΚΟΡΝΑΡΟΣ   

Ευγενής  βενετικής  καταγωγής (1553  -  1613 / 1614 )

ΕΡΩΤΟΚΡΙΤΟΣ

Αφηγηματικό  ποίημα  ή  έμμετρο  μυθιστόρημα  που  οργανώνεται  γύρω  από  προαιώνιους  άξονες,  τον  έρωτα  και  την  παλικαριά.  Σηματοδοτεί  το  τέλος  της  ακμής  της  κρητικής  λογοτεχνίας  και  αντανακλά  το  αποκορύφωμα  μιας  ποιητικής  γλώσσας  που  συνυφαίνεται  στενά  με  το  τοπικό  ιδίωμα  της  Κρήτης.  Θεωρείται  μεταγενέστερο   έργο  του  θρησκευτικού  δράματος « Η  θυσία  του  Αβραάμ ».

Το  μυθιστόρημα ( χωρίζεται  σε  πέντε  μέρη  και  απλώνεται  σε  10.052  στίχους )                                                    εκτυλίσσεται  σε  έναν  κόσμο  αόριστο  από  ιστορική  άποψη,  ιδανικό,  εξωπραγματικό.                  Το  περιεχόμενό  του  προέρχεται  από  τον  κόσμο  των  δυτικών  μυθιστορημάτων ( συγκεκριμένα,  επηρεάζεται   από  το  γαλλικό  μυθιστόρημα  Paris  et  Vienne  του  Pierre  de  la  Gypede  ).  Όμως  ο  Κορνάρος – αν  και  ακολουθεί  σε  γενικές  γραμμές  το  γαλλικό  μυθιστόρημα -  τροποποιεί  την  πλοκή  του  σε  καίρια  σημεία  ώστε  να  εκφραστεί  η  προσωπική  του  αντίληψη  για  τα  πράγματα.  Εντάσσει  σε  ένα  μεσαιωνικό  πλαίσιο  τον  κόσμο  της  Αναγέννησης  και  τον  ανθρωπισμό.  Ακόμη, ( με   επιρροές  από  το  ποίημα  του  Ariosto  Orlando  Furioso )  συνθέτει  επικά  μέρη  και  εισάγει  καθαρά  δραματικά  στοιχεία ( 5   μέρη / πράξεις,  διάλογοι,  λιγοστοί  πρωταγωνιστές ).  Όμως,  δημιουργεί  τελικά  έμμετρο  ερωτικό  μυθιστόρημα  και  όχι  έπος.

Ο  Ερωτόκριτος  συνδυάζει   αφηγηματική  δεξιοτεχνία  (αφηγηματική  άνεση,  περιγραφική  ακρίβεια  και  επιμονή  στο  συγκεκριμένο )  και  ώριμη  ποιητική  γλώσσα ( πλαστική  και  μελωδική ).  Η  γλώσσα  αυτή  σαφώς  αποκλίνει  από  την   καθημερινή  ( ο  προφορικός  λόγος  ανασυντίθεται  με  πολλά  στοιχεία  της  γραπτής / λόγιας  γλώσσας ).

Η  στιχουργία  του  Ερωτόκριτου  -αν  και  επιφανειακά  και  μόνο  ταυτίζεται  με  αυτήν  του  δημοτικού  τραγουδιού -  ουσιαστικά  διαχωρίζεται ,  καθώς  εμφανίζει  αψεγάδιαστους  ζευγαρωτούς  δεκαπεντασύλλαβους  στίχους  με  συχνές  συνιζήσεις  και  διασκελισμούς .

ΗΡΘΕΝ  Η  ΩΡΑ  ΚΙ  Ο  ΚΑΙΡΟΣ

Ενότητες :  1^η ( στ. 1  - 24 )  Περιγραφή  της  μέρας  που  ο  Ερωτόκριτος  θα  αποκαλύψει  την  ταυτότητά  του,  2^η ( στ. 25 – 52 ) Οι  συμβουλές  της  παραμάνας  προς  την  Αρετούσα.

Στην  πρώτη   ενότητα  εντύπωση  προκαλεί  η  προαναγγελία  της  αναγνώρισης  Ερωτόκριτου – Αρετούσας ( ομηρική  τεχνική ),  η  εναλλαγή  αφήγησης  και  περιγραφής,  η  προσήμανση  της  ευτυχής  κατάληξης  της  περιπέτειας  των  πρωταγωνιστών,  η  προσωποποίηση  όλων  των  στοιχείων  της  φύσης  και  η   επικράτηση  του  θέματος   της  φύσης,  η  παραστατική  εικονοποιία,  οι  ισχυρές  αντιθέσεις  και  η  κλιμακωτή  διεύρυνση  των  προσώπων  και  του  χώρου.

Στη  δεύτερη  ενότητα  κυριαρχεί   το  μοτίβο  των  πουλιών,  η   επαναφορά  της   αφήγησης,  η  αλλαγή  του  σκηνικού  χώρου,  η  προσήμανση  του   ευτυχισμένου  τέλους  με  το  θεόσταλτο  σημάδι ( ομηρική  τεχνική ) ,  το  μοτίβο  των  πουλιών (συνδετικό  στοιχείο  των  δύο  ενοτήτων ),  εισαγωγή  του  θέματος  της  λογικής  μέσω  της  νένας – Φροσύνης  και  των  επιχειρημάτων   που  χρησιμοποιεί,  η  αναγνώριση  της  αξίας  της  παλικαριάς  και  η  τραγική  ειρωνεία  που  αυτή  εκφράζει ( ο  αναγνώστης  γνωρίζει – η  νένα  όχι ).

Τεχνική : ποίημα  αφηγηματικό  που  συνδυάζει  αφήγηση,  περιγραφή  και  διάλογο.               Χρησιμοποιείται  το  μοτίβο  των  πουλιών  και  η  ισχυρή  αντίθεση  για  να  συνδεθούν  οι  δύο  ενότητες.

Στιχουργία : ζευγαρωτός,  παροξύτονος,  δεκαπεντασύλλαβος  στίχος  με  συνιζήσεις  και  διασκελισμούς   και  στίξη –ορισμένες  φορές -  μέσα  στο  στίχο  ( έντεχνη  ποίηση ).  Η  ρίμα  είναι  άψογη  και  η  χασμωδία  πολύ  σπάνια.

Eκφραστικά  μέσα  αποτελούν  οι   προσωποποιήσεις  και  οι   μεταφορές ,  που  συνθέτουν  ένα  έξοχο  σύστημα  εικόνων  οπτικών  και  ακουστικών,  και  οι  ισχυρές  αντιθέσεις  ανάμεσα  σε  στίχους  ή  σε  ημιστίχια.

Η  γλώσσα  του  Ερωτόκριτου  στηρίζεται  στο  κρητικό  ιδίωμα ( προφορικός  λόγος )  ενισχυμένο  από  κάποια  χαρακτηριστικά  της  λαικής / δημοτικής  ποίησης ( κυριαρχία  των  ουσιαστικών,  αποφυγή  των  επιθέτων,  ακρίβεια,  εκφραστικότητα )  αλλά  και  σε   πλήθος  στοιχεία  της  γραπτής  γλώσσας  και  σε  συντακτικές  δομές  άγνωστες  στο  δημοτικό  τραγούδι   της   Κρήτης.  Πάντως,  είναι  σίγουρο  ότι  η  γλώσσα  του  Ερωτόκριτου  εκτός  από  το  έντονο  τοπικό  χρώμα  παρουσίαζε  στοιχεία  κοινά  σε  πολλές  περιοχές  του  ελληνισμού,  πράγμα  που  συντέλεσε  στη  ραγδαία  εξάπλωση  του  ποιήματος  και  την  τεράστια  δημοτικότητά  του.

Το  ύφος  είναι  θερμό,  άμεσο  και  γλαφυρό  εξ’ αιτίας  του  υψηλού  λυρισμού (  ζωντάνια  της  γλώσσας  και  αριστοτεχνική  σύνθεση  και  στιχουργία ).

ΕΡΓΑΣΙΕΣ

1.Ποια  στοιχεία  του  λαικού  παραμυθιού  ή  των  λαικών  παραδόσεων   διακρίνετε  στο  εξεταζόμενο  απόσπασμα  του  Ερωτόκριτου;

2.Να  καταγράψετε  ομοιότητες  και  διαφορές  του  Ερωτόκριτου  με  τα  ακριτικά  δημοτικά  τραγούδια  και  τις  παραλογές.

3.Να  μελετήσετε  το  απόσπασμα  από  το  δοκίμιο  του  Γ. Σεφέρη " Ερωτόκριτος "  και  να  απαντήσετε  στο  ερώτημα  που  ο  ίδιος  θέτει : " τι  βλέπει  στο  ποίημα  ο  ποιητής  του  Ερωτόκριτου;

4.Αφού  μελετήσετε  το  ποίημα  του  Δ. Σολωμού  με  τον  τίτλο  " Η  μέρα  της  Λαμπρής ",  τμήμα  από  το  έργο  του  " Λάμπρος "  και  το  δοκίμιο  του  Γ.  Σεφέρη  " Ερωτόκριτος ",      ( κυρίως  τη  σελίδα  193 )  να  εξετάσετε  τους  τομείς  στους  οποίους  επηρέασε  ο  "Ερωτόκριτος "  το  Διονύσιο  Σολωμό ( στίχο,  γλώσσα,  εικόνες ).

5.Ο   " Ερωτόκριτος "  είναι  από  τα  χαρακτηριστικά  παραδείγματα  ενός  έργου  της  έντεχνης  λογοτεχνίας  που  αφομοιώθηκε  από  το   λαό  και  έγινε  σχεδόν  δημοτικό  τραγούδι.  Αφού  μελετήσετε  το  απόσπασμα  από  το  δοκίμιο  του  Γ. Σεφέρη : " Η   γλώσσα  του  Ερωτόκριτου ",  να  ερευνήσετε  σε  τι  οφείλεται  η  πλατιά  αποδοχή  του  έργου  από  το  λαό  και  η  βαθιά  του  επίδραση  σ’ αυτόν.

6.Αφού  μελετήσετε  ολόκληρη  τη  σκηνή  της  δοκιμασίας  στην  οποία  υποβάλλει  ο  Ερωτόκριτος  την  αγαπημένη  του  και  με  το  δεδομένο  ότι  το  μοτίβο  της  δοκιμασίας   και  της  αναγνώρισης  είναι  γνωστό  από  την  ομηρική  ποίηση  και  το  δημοτικό  τραγούδι,  να  συγκρίνετε  τη  δοκιμασία  και  την  αναγνώριση  Ερωτόκριτου -  Αρετούσας :    α)  με  την  αναγνώριση  του  Οδυσσέα  από  την  Πηνελόπη  ( Οδύσσεια )   και    β)  με  την  αναγνώριση  της  γυναίκας  του  ξενιτεμένου  ( δημοτικό  τραγούδι : Ο  γυρισμός  του  ξενιτεμένου )

7.Μπορείτε  να  εντοπίσετε  στοιχεία  της  ομηρικής  τεχνικής  στο  απόσπασμα  του   "Ερωτόκριτου "  που  διδαχθήκατε ;

8.Το  όνομα  της  ηρωίδας ( Αρετούσα )  έχει ,  κατά  τη  γνώμη  σας,  κάποια  σημασία;

9.Να  μελετήσετε  τη  " Θυσία  του  Αβραάμ "  του  Β. Κορνάρου  και  να  συνθέσετε  μια  εργασία  σχετικά  με  την  υπόθεση  του  έργου,  το  περιεχόμενο  του  αποσπάσματος  και  την  ψυχολογική  απεικόνηση  των  προσώπων.  Να  συγκρίνετε  το  έργο  αυτό  με  τον  "Ερωτόκριτο"  ως  προς  τα  παραπάνω  θέματα.

10.Να  εντοπίσετε  τα  κοινά  στοιχεία  που  έχουν   ως  προς  τη  μορφή  το  απόσπασμα  του  Ερωτόκριτου  που  διδαχθήκατε  και  το  Β2  απόσπασμα  του  έργου  του  Δ. Σολωμού   "Ελεύθεροι  Πολιορκημένοι "

ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ  ΣΟΛΩΜΟΣ

Γεννήθηκε  στη  Ζάκυνθο  το  1798  και  πέθανε  στην  Κέρκυρα  το  1857.  Ήταν  ο  πρώτος  Έλληνας  δημιουργός ( μετά  το  Χορτάτση  και  τον  Κορνάρο )  με  ευρωπαϊκό  ανάστημα.  Ασχολήθηκε  με  την  ποίηση,  την  πεζογραφία,  την  αναμόρφωση  της  γλώσσας,  την  κριτική  και  τα  γραπτά  του  συνέτειναν  σημαντικά  στην  ανάπτυξη  της  ελληνικής  εθνικής  συνείδησης.  Θεωρήθηκε  ηγέτης  της  Επτανησιακής  Σχολής  και  περιβλήθηκε  από  σεβασμό  και  αναγνώριση.                                                                                                                         Ήταν  γόνος  του  Νικόλαου  Σολωμού,  ευγενή  και  πλούσιου  άρχοντα,  και  της  Αγγελικής  Νίκλη,  γυναίκας  του  λαού  που  εργαζόταν  ως  υπηρέτρια  στο  αρχοντικό  του  Σολωμού.  Ο  ίδιος  και  ο  αδελφός  του  Δημήτριος  αναγνωρίστηκαν  ως    τέκνα  του  Νικόλαου  και  εξασφάλισαν   τον  τίτλο  του  κόντε  και  μερίδιο  της  περιουσίας  ισότιμο  με  αυτό  των  νόμιμων  παιδιών  του.                                                                                                                                   Δάσκαλός  του  ήταν  ο  Ιταλός  ιερωμένος  Don  Santo  Rossi,  ο  οποίος  μετέδωσε  στο  μικρό  Σολωμό  τις  φιλελεύθερες  ιδέες  και  μια   βαθιά  θρησκευτικότητα.  Ο  Rossi  συνόδευσε  τον  ποιητή  στην  Ιταλία  για  να  σπουδάσει ( Λύκειο  της  Κρεμόνας,  Νομική  Σχολή  του  Πανεπιστημίου  της  Παβίας ),   όπου  και  γνωρίζεται  με  πολλούς  επιφανείς  ανθρώπους  των  Γραμμάτων  και  της  Τέχνης,  μελετάει  την  ιταλική  λογοτεχνία,  έρχεται  σε  επαφή  με  το  κίνημα  του  ρομαντισμού  και  συνθέτει  τα  πρώτα  του  ποιήματα  στην  ιταλική.  Το  1818,  γαλουχημένος  με  φιλελεύθερο  πνεύμα  και  έχοντας  πλούσια  φιλολογική  μόρφωση,  κλασική  και  σύγχρονη,  επιστρέφει  στη  Ζάκυνθο,  όπου  επιδίδεται  στην  καλλιέργεια  της  μητρικής  του  γλώσσας  και  αποφασίζει  να  αφιερωθεί  οριστικά  στην  ελληνική  ποίηση ( με  προτροπή  και  του  πολιτικού  Σπυρίδωνα  Τρικούπη ).  Ο  Σολωμός  μέσα  από  τα  έργα  της  κρητικής  λογοτεχνίας,  τα  δημοτικά  τραγούδια,  τα  ποιήματα  του  Βηλαρά  και  του  Χριστόπουλου  μελετά  το  νεοελληνικό  ποιητικό  λόγο  και  συγκλονιζόμενος   από  την  Επανάσταση  του  1821   προσπαθεί  να  εκφράσει  τα  οράματα  του  αγωνιζόμενου  Γένους.  Το  1828  μετά  από  οικογενειακές  διαμάχες  και  δίκες  με  τα  αδέλφια  του  για  θέματα  περιουσίας  εγκαταστάθηκε  στην  Κέρκυρα,  διανύοντας  την  περίοδο  της  ωριμότητας  στη  ζωή  και  το  έργο  του  και  συνθέτοντας  τα  σημαντικότερα  έργα  του ( Κρητικός,  Ελεύθεροι  Πολιορκημένοι,  Πόρφυρας ).  Πέθανε  στην  Κέρκυρα  και  κηδεύτηκε  με  μεγάλες  τιμές..                                                                                                                                 Ο  Σολωμός  ως  λυρικός  ποιητής  πρόσφερε  στην  εξέλιξη  του  ευρωπαϊκού  λυρισμού  ενώ  συνέβαλε  ουσιαστικά  στα  Γράμματα  του  τόπου  μας.   Έβαλε  τα  θεμέλια  της  νεότερης  ελληνικής   ποίησης    αξιοποιώντας  τη  δημοτική  παράδοση  και  αναδεικνύοντας  την  εκφραστική  και  ποιητική  δύναμη  της  δημοτικής  γλώσσας.  Μάλιστα,  τη  δημοτική  γλώσσα  την  έβλεπε  ως  αξία  ισοδύναμη  της  ελευθερίας  και  της  πατρίδας  και  ως  όργανο  της  πνευματικής  απελευθέρωσης,  αναγκαίας  προϋπόθεσης  για  την  εθνική  απελευθέρωση («Μήγαρις  έχω  άλλο  στο  νου  μου  πάρεξ  ελευθερία  και  γλώσσα ;»).                                                                                                                                               Τα  θέματα  που  τον  απασχόλησαν  ήταν  αυτά  που  μέσα  στους  αιώνες  απασχόλησαν  φιλοσόφους  και  ποιητές : ελευθερία,  έρωτας,  θάνατος,  φύση,  θρησκεία  και  την  ελευθερία  να  συνδέεται  πάντα  με  την  Ελλάδα.                                                                   Ακόμη,  η    συμβολή  του  στον  εθνικό  αγώνα  με  τη  βοήθεια  της  ποίησης  ήταν  άμεση,  αφού  ενίσχυσε  το  ρεύμα  του  φιλελληνισμού ( Ύμνος  εις  την  Ελευθερίαν, 1823 ).                      Η  τεχνοτροπία  της  ποίησής  του  συνταιριάζει  στοιχεία  του  ρομαντισμού  και  του  κλασικισμού  με  εμφανή  την  εναλλαγή   του  λυρισμού,  του  δραματικού  διαλόγου  και  της  αφήγησης.                                                                                                                                              Η  γλώσσα  που  χρησιμοποιεί  είναι  γνήσια  δημοτική  εμπλουτισμένη  με  ιδιωματισμούς  της  Επτανήσου  και  επιρροές  από  την  κρητική  ποίηση,  το  δημοτικό  τραγούδι  και  το  έργο  του  Βηλαρά.                                                                                                                                                                                                    Ο  Σολωμός  και  μια  πλειάδα  από  φίλους  και  μαθητές  του  που  τον  έχουν  ως  πρότυπο  και  εμπνέονται  από  τις  αρχές  του  αποτελούν  τη  λεγόμενη  Επτανησιακή  Σχολή.  Η  δυναμική  του  ρεύματος  αυτού  δίνει  στο  δημοτικισμό  τις  πρώτες  σπουδαίες  νίκες  του  στον  έντεχνο  λόγο.                                                                                                                                                  Το  έργο  του  Σολωμού  χωρίζεται  σε  τέσσερις  περιόδους :                                              α)  πρώτη  περίοδος   (1818-1823)= Ιταλικά  ποιήματα (σονέτα), « Ξανθούλα»,  «Τρελή  μάνα»,  «Αγνώριστη»,        β)  δεύτερη  περίοδος  ( 1823-1833 )= « Ύμνος  εις  την  ελευθερίαν», «Διάλογος»= πεζό,  «Ωδή  στο  θάνατο  του  λόρδου  Μπάυρον»,  «Φαρμακωμένη»,  «Λάμπρος»,  «Η  Γυναίκα  της  Ζάκυθος»= πεζό,  «Επίγραμμα  για  την  καταστροφή  των  Ψαρών»,        γ)  Τρίτη  περίοδος  (1833-1849) = «Κρητικός»,  «Ελεύθεροι  Πολιορκημένοι»  γραμμένο   σε  3  σχεδιάσματα  σε  20  χρόνια,  «Πόρφυρας» .                                                        Ο  Σολωμός  δεν  κατόρθωσε  να  ολοκληρώσει  κανένα  από  τα  μεγαλόπνοα  έργα  της  ωριμότητάς  του.  Αυτό  σύμφωνα  με  την  επικρατέστερη  άποψη  αποτελεί  συνειδητή   αισθητική  επιλογή  του  ποιητή,  που  οφείλεται  στην  επίδρασή  του  από  τη  θέση  του ρομαντισμού  ότι  το  έργο  δεν  πρέπει  να  αποκτά  παγιωμένη  μορφή,  αλλά  να  εξελίσσεται  με  σκοπό  να  ξεπεράσει  τα  όρια  της  ποιητικής  φόρμας,  τα  όρια  των  παλαιότερων  δημιουργημάτων,  τα  όρια  του  ίδιου  του  δημιουργού.                                                                    Ο  Ιάκωβος  Πολυλάς  μελέτησε  τα  χειρόγραφα  του  Σολωμού  και  το  1859  εξέδωσε  τα  έργα  της  ώριμης  περιόδου  με  τίτλο  Τα  Ευρισκόμενα,  παρεμβαίνοντας  δραστικά  στην  οργάνωση  του  υλικού  και  προσθέτοντας  δικά  του  σχόλια  ή  σημειώσεις  του  ποιητή.

ΕΛΕΥΘΕΡΟΙ  ΠΟΛΙΟΡΚΗΜΕΝΟΙ

                                                                                                                                                                                Είναι  μία  ποιητική  σύνθεση  που  απασχόλησε  το  Σολωμό  για  20  χρόνια  αλλά  δεν  ολοκληρώθηκε  ποτέ.  Έγιναν  τρεις  διαδοχικές  προσπάθειες  να  γράψει  το  έργο  και  κάθε  φορά  υιοθετούσε  διαφορετική  ποιητική  αντίληψη.  Το  αρχικό  σχεδίασμα  μοιάζει  με  προφητικό  λυρικό  θρήνο  για  την  πτώση  του  Μεσολογγιού.  Το  δεύτερο,  γραμμένο  σε  δεκαπεντασύλλαβους  στίχους  με  ζευγαρωτή  ομοιοκαταληξία,  αναφέρεται  στα  δεινά  των  αγωνιστών  κατά  τις  τελευταίες  μέρες  της  πολιορκίας  μέχρι  την  Έξοδο.  Το  τρίτο  σχεδίασμα  αποτελεί  μορφική  ανάπλαση  του  δεύτερου  με  στίχους  λιτούς,  χωρίς  ομοιοκαταληξία  και  πολύ  καλά  δουλεμένους.   Πριν  από  κάθε  Σχεδίασμα  υπάρχουν  σε  πεζό  οι  Στοχασμοί,  γραμμένοι  στα  ιταλικά  και  μεταφρασμένοι  από  τον  Πολυλά,  οι  οποίοι  είναι  εισαγωγικές  σημειώσεις  για  τις  βασικές  αρχές  που  θα  ακολουθηθούν  στο  ποίημα.                                                                                                                                                      Το  ιστορικό  γεγονός  που  ενέπνευσε  τον  ποιητή  ήταν  η  δεύτερη  πολιορκία  του  Μεσολογγίου  από  τους  Τούρκους ( Μάιος 1825- Απρίλιος 1826 ).  Ο  Σολωμός,  που  παρακολουθούσε  από  τη  Ζάκυνθο  τα  γεγονότα,  θεώρησε  τη  θυσία  των  υπερασπιστών  του  Μεσολογγίου  το  υπέρτατο  παράδειγμα  του  θριάμβου  της  ανθρώπινης  ψυχής  πάνω  στη  σωματική  στέρηση  και   γι’ αυτό  την  έκανε  γνωστή  στα  πέρατα  του  κόσμου  για  να  εμπνέει  τους  λαούς  που  διεκδικούσαν  την  ελευθερία  τους.                                                                                                                                                                           Ο  τίτλος  αρχικά  ήταν  Χρέος  και  αργότερα  Ελεύθεροι  Πολιορκημένοι,  που  ως  έκφραση  αποτελεί  ένα  οξύμωρο  σχήμα,  ώστε  να  προκαλέσει  το  ενδιαφέρον  του  αναγνώστη  και  ταυτόχρονα  να  τονίσει  ότι  η  πραγματική  ελευθερία  είναι  εκείνη  που  κερδίζεται  με  τον  αγώνα  ενάντια  σε  πανίσχυρες  δυνάμεις :  εσωτερικές,  όπως  η  αγάπη  για  τη  ζωή  ή  για  την  ικανοποίηση  υλικών  αναγκών,  και  εξωτερικές,  όπως  η  συντριπτική  υπεροπλία  των  εχθρών.

ΣΧΕΔΙΑΣΜΑ  Β’

Απασχόλησε  τον  ποιητή  από  το  1833  έως  το   1844.    Αποτελείται  από  61  αποσπάσματα  γραμμένα  σε  ιαμβικούς  δεκαπεντασύλλαβους  στίχους  με  ζευγαρωτή  ομοιοκαταληξία  και  συνδυάζει  το  λυρικό  με  το  δραματικό  και  το  αφηγηματικό  στοιχείο.

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ  1.

ΘΕΜΑ : Η  πείνα  και  οι  επιπτώσεις  της  στους  υπερασπιστές  του  Μεσολογγίου.                                          ΔΟΜΗ : εισαγωγή – στίχος  1,          ενότητα α’ – στίχοι  2 - 3,              ενότητα β’ – στίχοι 4-6                                       ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ : Η  νοηματική  πυκνότητα  και  η  εκφραστική  λιτότητα (στ. 1 ),  η  χρήση  ιδιαίτερα  υποβλητικών  λέξεων ( άκρα,  του  τάφου,  βασιλεύει ),  η  προσήμανση ( του  τάφου ),  που  με  το  υπερβατό  σχήμα  και  την  προσωποποίηση  γίνονται  εμφαντικότερα.                                   Με  αντίθεση,  ο  στίχος  2  μεταβαίνει  από  το  γενικό – κάμπο  στο  ειδικό – πουλί   και  από  τη  σιωπή  στο  κελάηδημα  και  αντιθετικά  διακρίνει  το  πουλί ( ενεργεί )  από  τη  μάνα ( παρακολουθεί  παθητικά ).  Στο  στ.3  κυριαρχεί  η  συγκλονιστική  εικόνα  της  μάνας  με  τα  μάτια  τα  μαυρισμένα  από  την  πείνα  ενισχυμένη  από  την  επανάληψη  και  την  παρήχηση.    Στη  δεύτερη  ενότητα  μία  άλλη  εικόνα,  του  σκληροτράχηλου  πολεμιστή,  αποδίδει  εντυπωσιακά  το  μέγεθος  της  δοκιμασίας  της  πείνας  υποβοηθούμενη  από  προσωποποίηση,  μεταφορές,  συνεκδοχή  και  τον  προσδιορισμό  «καλός»,  που  παραπέμπει  στο  δημοτικό  τραγούδι.                                                                                                                                                            ΣΤΟΧΑΣΜΟΙ : Εφαρμόστηκε  ο  7 (η  ηθική  ανωτερότητα  των  πολιορκημένων  θα  φανεί  από  την  ικανότητά  τους  να  υπερβούν  τις  σωματικές  δοκιμασίες)  και  ο  8 (πρέπει  ο  ποιητής  να  λάβει  υπόψη  του  τις  ιδιαιτερότητες  των  αντρών  και  των  γυναικών  ως  προς  την  αντοχή  και  τις  δοκιμασίες)

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ  2.

ΘΕΜΑ : Η  ανοιξιάτικη  φύση  αποτελεί   πειρασμό  που  πρέπει  να  αντιμετωπίσουν  οι  Μεσολογγίτες  για  να  μην  απομακρυνθούν  από  το  χρέος  τους.                                                                         ΔΟΜΗ : εισαγωγή – στ.1 - 2,        ανάπτυξη – στ. 3 – 13,              συμπέρασμα – στ.14                                                           ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ : Οι  δύο  στίχοι  της  εισαγωγής  περικλείουν  δύο  αντιθετικά  νοήματα.          Ο  στ. 1  με  εικόνα (οπτικοακουστική)  και  προσωποποίηση  μας  μεταφέρει  στην  ανοιξιάτικη   γιορτή  της  φύσης.  Ο  στ. 2  με  αντίθεση,  υπερβολή   και  β’ ενικό  πρόσωπο  στο  ρήμα  πληροφορεί  τους  Μεσολογγίτες  για  το  μέγεθος  της  δύναμης  των  εχθρών.                            Οι  στ. 3-11   με  έξοχες  λυρικές  εικόνες  που  παρουσιάζονται  κλιμακωτά  αποδίδουν   την  αναγέννηση  της  ανοιξιάτικης  φύσης.  Το  σκοπό  αυτό  βοηθούν  οι  οπτικές,  ακουστικές,  κινητικές,  οσφρητικές  διαστάσεις  των  εικόνων,  οι  μεταφορές,  το  υποκοριστικό  ουσιαστικό  και  το  σαφές  συμπέρασμα  του  στ. 10.  Οι  στ.  12-13  με  την  αντίθεση  ανάμεσα  στη  ζωή  και  το  θάνατο,  την  προσωποποίηση,  την  υπερβολή,  την  επανάληψη  αισθητοποιούν  την  κυριαρχία  και  τη  δύναμη  της  φύσης,  η  οποία  θέτει  στους  πολιορκημένους  ένα  ισχυρό  ηθικό  δίλημμα,  τη  ζωή  ή  το  χρέος.  Το  αποτέλεσμα  του  διλήμματος  εκφράζεται  με  την  προσωποποίηση  της  ψυχής  που  κλονίζεται  από  τον  καινούριο  αντίπαλο,  το  ένστικτο  της  ζωής.                                                                                                        ΣΤΟΧΑΣΜΟΙ : Εφαρμόστηκε  ο  στοχασμός  5 (οι  πειρασμοί  που  αντιμετωπίζουν  και  νικούν  οι  πολιορκημένοι  πρέπει  να  παρουσιάζονται  κλιμακωτά,  να  είναι  έντονοι  και  ποικίλοι).

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ  3

ΘΕΜΑ : Η  σφοδρή  επίθεση  των  τουρκοαιγυπτιακών  στρατευμάτων  και  ο  άνισος  αγώνας  των  Μεσολογγιτών.                                                                                                                                                 ΔΟΜΗ : εισαγωγή (αντίδραση  των Μεσολογγιτών  στην προηγούμενη  δοκιμασία) – στ.1-2,               ενότητα α’ ( ανισότητα  των  δύο  μερών  )– στ. 3-9,                                                                     ενότητα β’ ( η  απειλή  της  εχθρικής  σάλπιγγας ) – στ.10-12                                                             ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ :  Κυριαρχεί   η  ακουστική  εικόνα,  η  αντίθεση  ανάμεσα  στον  ήχο  της  σάλπιγγας  των  Μεσολογγιτών  και  των  Αιγυπτίων  που  εκφράζεται  με  μεταφορές,  μετωνυμίες,  προσωποποίηση,  συνεκδοχή,  υπερβολή,  υπαλλαγή,  παρήχηση  του  σ  και  του  ρ,  το  ασύνδετο  σχήμα  και  την   ανισότητα  στην  αναφορά  των  δύο  σαλπισμάτων.                     Τέλος,  οι  παρηχήσεις  του  ρ  και  του  τρ  οδηγούν  και  σε  νέα  δοκιμασία  τους  Μεσολογγίτες,  τον  τρόμο   απέναντι  στον  εχθρό.                                                              ΣΤΟΧΑΣΜΟΙ : Εφαρμόστηκε  ο  στοχασμός  8 (υπάρχουν  ιδιαιτερότητες  των  δύο  φύλων  ως  προς  την  ψυχική  αντοχή )  και  ο  στοχασμός  5 (γίνεται  κλιμακωτή  παρουσίαση  των  δυσκολιών  που  αντιμετωπίζουν  οι  πολιορκημένοι ).

ΣΧΕΔΙΑΣΜΑ  Γ’

Απασχόλησε  τον  ποιητή  από  το  1844  με  εμφανείς  διαφορές  από  το  προηγούμενο.                       Παρουσιάζονται  λιγότερα  θέματα  και  με  λιγότερες  λεπτομέρειες.  Ως  προς  τη  μορφή  ο  στίχος  γίνεται  λιγότερο  μουσικός  αλλά  πιο  συμπαγής,  επειδή  εγκαταλείπει  την  ομοιοκαταληξία  και  τη  συνίζηση.

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ  6

ΘΕΜΑ : Η  ομορφιά  της  ανοιξιάτικης  φύσης (όπως  και  στο  Β2),  χωρίς  να  δίνεται  έμφαση  στον  κίνδυνο  που  καιροφυλακτεί.                                                                            ΔΟΜΗ : ενότητα α’(η  μαγεία  της  ημέρας)   – στ. 1-10 ,                                                      ενότητα  β’(η  μαγεία  της  νύχτας) – στ.11-21                                                                                                                    ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ : Είναι  το  αρτιότερο  ποίημα  του  Σολωμού  από  τεχνική  άποψη  και  μοναδικό  δείγμα  εμπνευσμένου  λυρισμού.  Θεματολογικά  και  τεχνικά  παρουσιάζει  ομοιότητες  αλλά  και  διαφορές  σε  σχέση  με  το  Β2.  Στην  α’ ενότητα  κυριαρχούν  λυρικές  εικόνες(οπτικές  και  κινητικές),  μεταφορές,  επανάληψη,  συνεκδοχή,  παρομοίωση,  αντίθεση,  κλιμακωτό  σχήμα,  ώστε  να  αποτυπώσουν  την  αισθησιακή  ατμόσφαιρα,  το  ερωτικό  κλίμα  που  διαχέεται  στην  αναγεννημένη  ανοιξιάτικη  φύση  και  το  στοιχείο  του  νερού  που  διατρέχει  τη  φύση  σε  όλα  τα  σημεία  της  και  εξασφαλίζει  τη  ζωντάνια  και  την  ενεργητικότητά  της.  Στην  β’ ενότητα  λυρικές  εικόνες  μαζί  με  μεταφορές,  παρομοίωση,  συνεκδοχή,  αναδίπλωση  αποκαλύπτουν  τη  μαγεία  της  νυχτερινής  φύσης  που  παραπέμπει  στον  έρωτα.  Το  σκοπό  αυτό  υπηρετούν  και  οι  συλλήψεις  του  αλαφροΐσκιωτου  και  της  φεγγαροντυμένης,  που  εκπλήσσουν  και  μυσταγωγικά  μας  εισάγουν  σε  απόκοσμες  καταστάσεις (απόλυτη  ακινησία  της  φύσης ,   λευκότητα  του  νερού  της  λίμνης,  μυστηριώδη  δραστηριοποίηση  της  σελήνης  μετά  την   εμφάνιση  της  γυναικείας  μορφής  που  θυμίζει  την  αναδυόμενη  Αφροδίτη,  τις  νεράιδες  ή  απλά  τον  έρωτα).                                                                                                                                                                  ΣΤΟΧΑΣΜΟΙ : Η  φύση  παρουσιάζεται  ως  αδιαίρετο  σύνολο,  ως  επιφάνεια  και  βάθος , ώστε  σύμφωνα  με  το  στοχασμό  5  να  αποτελέσει  έντονο  και  ποικίλο  πειρασμό,  κλιμακωτά  μεγαλύτερο  από  τον  προηγούμενο (της  πείνας).