ΠΕΡΙΛΗΨΗ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

  Είναι  το  κείμενο  μικρής  έκτασης  που  αποδίδει  συνοπτικά  το  περιεχόμενο    ενός   ευρύτερου  κειμένου. Αποτελεί  ένα  ενιαίο  οργανωμένο  σύνολο  με  συνοχή  και  λογικό  ειρμό  που  μπορεί  να  υποκαταστήσει  το  αρχικό  κείμενο.Η  έκτασή  της  προσδιορίζεται  στο  1/3  περίπου  του  αρχικού  κειμένου.

Η  περίληψη  ως  είδος  κειμένου:

  Έχει  στόχο  την  πληροφόρηση  των  άλλων  με  λιτό  και  περιεκτικό  τρόπο  για  το  περιεχόμενο  ενός  κειμένου.        Βασίζεται  στην  αναφορά  μόνο  των  βασικών  πληροφοριών  που  μας  παρέχει  ένα  κείμενο.                                           Συναντάται  σε  ποικίλες  περιπτώσεις  της  καθημερινής  ζωής. Έχει  ιδιαίτερη  αξία  τόσο  ως  θεωρητική  προσέγγιση  όσο  και  ως  πρακτική  εφαρμογή,καθώς  με  αυτήν   οξύνεται  η  κριτική  μας  σκέψη,  καλλιεργείται  η  αφαιρετική  και  παράλληλα  η  συνθετική  μας  ικανότητα  και  βελτιώνεται  η  χρήση  της  γλώσσας.Ακόμη,  με  την  περίληψη  λαμβάνουμε  και  μεταδίδουμε   γρήγορα  και  σωστά  πληροφορίες.Δηλαδή,επικοινωνούμε  αποτελεσματικότερα  με  τους  γύρω  μας.

ΕΙΔΗ  ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ

Εκτενής  περίληψη: Κύριο θέμα+Πλαγιότιτλοι  παραγράφων+Βασικά  στοιχεία από  τις  λεπτομέρειες  παραγράφων.

Συνοπτική  περίληψη:  Κύριο  θέμα   +   Πλαγιότιτλοι  παραγράφων

Πολύ  σύντομη  περίληψη:    Κύριο  θέμα   +    Πλαγιότιτλοι  ευρύτερων  θεματικών  ενοτήτων

ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ  ΣΥΝΤΑΞΗΣ  ΜΙΑΣ  ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ

·         Διαβάζουμε  προσεκτικά  το  κείμενο  2 ή 3  φορές  ώστε:  να  επισημάνουμε  το  θεματικό  κέντρο  του  κειμένου  ,         να  μελετήσουμε  τη  δομή  των  παραγράφων ( τρόπος  ανάπτυξης- νοηματικό  κέντρο- βασικές  λεπτομέρειες) υπογραμμίζοντας  λέξεις-κλειδιά,      να  εντοπίσουμε  τις  διαρθρωτικές  λέξεις/φράσεις  κατανοώντας    έτσι   τη  συλλογιστική  πορεία  του  συγγραφέα

·          Προχωράμε  στη  συγγραφή  της  περίληψης  επιλέγοντας  το  είδος  της  σύνταξης ( ενεργητική  ή  παθητική)    και  ενώνοντας  με  προσωπικό  ύφος/ έκφραση  και  σε  συνεχή  λόγο  τα   βασικά                      ( νοηματικά )  στοιχεία  του  κειμένου

ΕΠΙΔΙΩΚΟΥΜΕ:

·         Η  περίληψη  να  αποτελεί  μια  παράγραφο  με  σαφή  δομή:                                                                                                        Θεματική  πρόταση/ περίοδος  (αναφορά  στο  κείμενο  ή/και  στο  συγγραφέα, στο  θεματικό  κέντρο  του  κειμένου  και – προαιρετικά- στο  σκοπό  και  το  ύφος  του  συγγραφέα)                                                                            Λεπτομέρειες/ Σχόλια  ( αναφορά  στα  βασικά  σημεία  του  κειμένου  ανάλογα  με  το  είδος  περίληψης )       Κατακλείδα  (σύντομη  αναφορά  στην  τελική  κρίση / θέση  του  συγγραφέα )                                                                                                                           

• Να  ακολουθούμε  τη σειρά  των  παραγράφων  του  κειμένου –σε  γενικές  γραμμές-
• Να  χρησιμοποιούμε  τις  κατάλληλες  διαρθρωτικές  λέξεις / φράσεις  ώστε  να  επιτυγχάνεται  η  συνοχή               του  κειμένου  της  περίληψης
• Να  χρησιμοποιούμε  το  κατάλληλο   πληροφοριακό  ύφος  με  τη  χρήση  συνήθως   παθητικής  σύνταξης,           πλαγίου  λόγου  και  σαφών  και  ακριβών  διατυπώσεων
• Να  αξιοποιούμε  το  κατάλληλο  λεξιλόγιο  που  ταιριάζει  στο  κείμενο
• Να  ακολουθούμε  ορισμένες  τεχνικές  πύκνωσης  του  λόγου ( απόδοση  εννοιών  της  ίδιας  οικογένειας  με  έναν  περιεκτικό  όρο,  αντικατάσταση  μιας  σειράς  πραγμάτων /ενεργειών / χαρακτηρισμών κ.λ.π.   από  μία  φράση  που  τα  συνοψίζει,  αντικατάσταση  δευτερευουσών  προτάσεων  από  μετοχές  ή  σύντομες  ονοματικές  φράσεις,  σύμπτυξη  στην  ίδια  περίοδο  των  νοημάτων  δύο  ή  περισσότερων  παραγράφων  συναφών  ως  προς  το  περιεχόμενο )
• Να  εκφραζόμαστε  πρωτότυπα (δικές  μας  λέξεις,  δικό  μας  ύφος  χωρίς  ωστόσο  να  προδίδουμε  το  πνεύμα  και  το  νόημα  του  αρχικού  κειμένου )
• Να  εφαρμόζουμε  σωστά  τους  γλωσσικούς  κανόνες ( ορθογραφία, στίξη, σύνταξη  κ.λ.π.)
• Να  τηρούμε  τις  οδηγίες  σχετικά  με  την  έκταση  της  περίληψης

ΑΠΟΦΕΥΓΟΥΜΕ:

• Την  υπερβολική  γενίκευση  και  αφαίρεση  στοιχείων
• Ασήμαντες  λεπτομέρειες,  πολλούς  προσδιορισμους,  συμπληρωματικές  δευτερεύουσες  προτάσεις
• Τη  μίμηση  της  γλώσσας  και του ύφους  του συγγραφέα(εξαιρείται  η  επιστημονική  ορολογία )
• Το  σχολιασμό  της  άποψης / των  επιχειρημάτων  του  συγγραφέα

ΜΕ  ΤΗΝ  ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ  ΣΥΝΤΑΞΗ

• Δίνεται  έμφαση  στο  πρόσωπο/ πράγμα  που  ενεργεί
• Το  υποκείμενο  του  ρήματος  της  πρότασης  συμπίπτει  με  το  λογικό / πραγματικό  υποκείμενο
• Στην  περίληψη  προβάλλεται  περισσότερο  ο  συγγραφέας  και  όχι  τόσο  το  έργο  του
• Ο  λόγος  γίνεται  πιο  απλός,  αναλυτικός  και  σαφής

ΜΕ  ΤΗΝ  ΠΑΘΗΤΙΚΗ  ΣΥΝΤΑΞΗ

• Δίνεται  έμφαση  στο  αποτέλεσμα  της  ενέργειας  του  υποκειμένου,  στην  πράξη
• Το  υποκείμενο  του  ρήματος  της  πρότασης  δεν  ταυτίζεται  με  το  λογικό / πραγματικό  υποκείμενο
• Στην  περίληψη  προβάλλεται  περισσότερο  αυτό  που  κάνει  ο  συγγραφέας, και  όχι  ο  ίδιος
• Ο  λόγος  γίνεται  πολύπλοκος,  πιο  περιεκτικός  και  συνοπτικός

       Στην  παθητική  σύνταξη  το  ποιητικό  αίτιο  παραλείπεται  όταν:

·         Εννοείται  από  τα  συμφραζόμενα

·         Είναι  κάτι  γενικό  και  αόριστο

·         Είναι  άγνωστο  ή  δε  θέλουμε  να  το  δηλώσουμε

                                      

  

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΟ  ΠΛΑΙΣΙΟ  συνιστούν  οι  ιδιαίτερες  περιστάσεις / συνθήκες  κατά  τις  οποίες  εκφωνείται  ένας  λόγος  ή  για  τις  οποίες  γράφεται  ένα  κείμενο.                                                    Το  επικοινωνιακό  πλαίσιο  καθορίζει  το  περιεχόμενο  του  λόγου  ή  του  κειμένου  και  κυρίως  τη  γλώσσα,  το  ύφος,  τις  προσφωνήσεις  και  τον  τίτλο  του.

Τα  συνηθέστερα  είδη  κειμένων  που  καλούμαστε  να  συνθέσουμε  είναι :  α) το  άρθρο,                   β) η  εισήγηση ( προσχεδιασμένος  προφορικός  λόγος ),        γ) η  επιστολή,      δ) ο  λόγος / η  ομιλία     ε) ο  διάλογος (σπανιότερα)  και       στ) η  έκθεση  δοκιμιακού  τύπου ( δοκίμιο  αποδεικτικού  χαρακτήρα )

Α.  ΔΟΚΙΜΙΟ                                                                                                                                                      Δεν  υπάρχουν  ιδιαίτερα  επικοινωνιακά  δεδομένα.  Γράφεται  σε  γ’ ενικό  ή  γ’ πληθυντικό  ή  α’ πληθυντικό  πρόσωπο.  Στοχεύει  να  πείσει. Επομένως,  επικρατεί  η  αναφορική / λογική  λειτουργία  της  γλώσσας.                                                                                               Δομή :  Πρόλογος  ( εισαγωγή  στο  θέμα  )    Κύριο  Μέρος ( θέση,  επιχειρηματολογία )                                                                                                                                                                                                                                                                                       Επίλογος  ( ανακεφαλαίωση,  επαναδιατύπωση  θέσης,  επισήμανση  μιας  πρότασης )

Β.ΑΡΘΡΟ                                                                                                                                                             Δημοσιεύεται  σε  εφημερίδα  ή  περιοδικό ( μαθητικό,  τοπικό,  κ.α. ).  Αφορμάται  από  ένα  επίκαιρο  γεγονός  για  να  το  σχολιάσει  ή  ερμηνεύσει.  Έτσι,   πραγματεύεται  ένα  επίκαιρο  θέμα  γενικού  ενδιαφέροντος.  Αποβλέπει  στην  πειθώ ( επικρατεί  η  αναφορική  λειτουργία  του  λόγου ).  Το  ύφος  είναι  σοβαρό  και  επιμελημένο ( αφού  σ ’αυτό  αναλύεται  ένα  κοινωνικό  πρόβλημα ),  ή   άλλες  φορές   χιουμοριστικό  ή  δραματικό.  Συνήθως,  είναι  συντομότερο  από  το  δοκίμιο.                                                                                               Δομή :   Τίτλος ( στοχεύει  στην  προσέλκυση  του  ενδιαφέροντος – γνωρίσματά  του  είναι  οι  ατελείς  προτάσεις  με  συχνή  απουσία  του  ρήματος ) .  Πρόλογος ( περιέχει  το  θέμα  και  συχνά  την  αφόρμηση ).  Κύριο  Θέμα ( παραθέτει  επαρκές  αποδεικτικό  υλικό  για  να  τεκμηριώσει  τις  απόψεις  μας ).  Επίλογος ( δίνει  έμφαση  σε  κάποιο  σημείο  ή  αναφέρει  προτάσεις  για  την  επίλυση  του  προβλήματος ).

Γ.  ΕΙΣΗΓΗΣΗ – ΟΜΙΛΙΑ – ΛΟΓΟΣ  (προσχεδιασμένος  προφορικός  λόγος )                                                     Εκφωνείται  σε  συνέδριο,  ημερίδα,  εκδήλωση  που  οργανώνει  ο  δήμος,  το  σχολείο,  κάποιος  πολιτιστικός  φορέας.  Συνήθως  ζητείται  από  το  μαθητή  να  υποδυθεί  ρόλους  που  αρμόζουν  στη  μαθητική  του  ιδιότητα ( εκπρόσωπος  του  μαθητικού  συμβουλίου,   μέλος  της  Βουλής  των  Εφήβων,  απλός  μαθητής,  άτομο  που  δραστηριοποιείται  σε  πολιτιστικό  φορέα,  μέλος  μαθητικής  ομάδας )  ή  να  υποδυθεί  ρόλους  άσχετους  με  την  ιδιότητά  του  αλλά  σχετικούς  με  την  κοινωνική  πραγματικότητα ( πολιτικός  ηγέτης,  μέλος  μιας  ανθρωπιστικής  οργάνωσης,  κ.α. ).  Αποτελείται  από  προσφώνηση  του  ακροατηρίου ( πρόλογος ), κείμενο / περιεχόμενο  της  ομιλίας( κύριο  μέρος ), αποφώνηση  του  ακροατηρίου( επίλογος ).  Το  ύφος  μπορεί  να  είναι  επίσημο,  οπότε  χρησιμοποιούμε  γ’ ενικό  ή  γ’ πληθυντικό (τυπικότητα )  αλλά  και  φιλικό,  οπότε  χρησιμοποιούμε  α’ πληθυντικό  ή  β’ πληθυντικό  πρόσωπο ( ζωντάνια,  αμεσότητα ) .                          Δομή :  Πρόλογος :  α) χαιρετισμός  προς  το  ακροατήριο  και  β) αναφορά  στην  αφορμή  εκφώνησης  της  ομιλίας ( δήλωση  της  ιδιότητας  του  ομιλητή  και  ανακοίνωση  του  θέματος  της  ομιλίας )    Κύριο  Μέρος :  ανάπτυξη  της  επιχειρηματολογίας (  α) διατύπωση  των  σκέψεων , διαπιστώσεων ,  προτάσεων  στο  γ’ πρόσωπο  β)  διάνθιση  του  κειμένου  της  ομιλίας  με  στοιχεία  προφορικότητας : αποστροφές  στο  κοινό,  επικλήσεις  στην   εμπειρία   του,  στις   γνώσεις  του,  στην   ευαισθησία  του,  χρήση  του  α’  και  β’  προσώπου,  διατύπωση  ερωτημάτων  )   Επίλογος : α) τονισμός  ενός  σημείου ( διαπίστωσης,  πρότασης ) ,  β) διατύπωση  συμπεράσματος ,   γ)  έκφραση  ευχής  ή  ελπίδας    δ)  διατύπωση  ευχαριστιών 

Δ.  ΕΠΙΣΤΟΛΗ                                                                                                                                                                               Είναι   κείμενο  σύντομο  ή  αναλυτικό  με  το  οποίο  απευθυνόμαστε  σε  κάποιο  πρόσωπο  φιλικό  ή  επίσημο,  ή  ακόμα  σε  κάποιον  οργανισμό,  εταιρεία,  σύλλογο,  θεσμό.   Το  ύφος  μπορεί  να  είναι  α)  οικείο ( αν  απευθυνόμαστε  σε  φιλικό  μας  πρόσωπο  με  έντονα  τα  στοιχεία  προφορικότητας  στο  λόγο ) με  τη  χρήση  του  β’  ενικού   προσώπου,    β)  τυπικό  και  επίσημο  ( αν  απευθυνόμαστε  σε  πρόσωπα  θεσμικά  του  δημόσιου  βίου,  σε  μεγαλύτερους,  σε  προέδρους  συλλόγων  ή   οργανισμών )  με  τη  χρήση  του  β’ πληθυντικού  προσώπου,       γ)  καταγγελτικό,  αιχμηρό  ( αν  σκοπεύουμε  να  στηλιτεύσουμε  ενέργειες  ή  συμπεριφορές )  με  τη  χρήση  του  β’  πληθυντικού  προσώπου  και    δ)  παρακλητικό  ( αν  στοχεύουμε  στην  υλοποίηση  κάποιου  αιτήματος )                                   Σημ.  επιτρεπτή  είναι  και  η  χρήση  γ’ ενικού  και  γ’ πληθυντικού  για  να  διατυπώσουμε  γνώμες  γενικού  κύρους  αλλά  και  η  χρήση  του  α’ ενικού, όταν  γράφουμε  ως  μονάδες.                      Δομή : Εισαγωγή : α) Ημερομηνία   β)Προσφώνηση   γ)Δήλωση  της  ταυτότητας / ιδιότητας  του  αποστολέα  και  ανακοίνωση  του  σκοπού  σύνταξης  της  επιστολής                                           Κύριο  Μέρος :  δ) Παρουσίαση  της  επιχειρηματολογίας ( έκθεση  του  προβλήματος,  παρουσίαση  συνεπειών ,  διατύπωση  προτάσεων )                                                                                        Επίλογος : ε) Συγκεφαλαίωση  ή  Διατύπωση  συμπεράσματος   στ)  Έκφραση  εμπιστοσύνης  στην  πολιτεία / στις  αρχές   ζ) Αποφώνηση ( επίσημη : με  τιμή , με  εκτίμηση    ή   ανεπίσημη : με  αγάπη , με  αισθήματα  φιλίας )

                                                                                                      ΠΑΛΛΗ   ΧΑΡΑ - ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ      

            

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

   AΛΕΞΑΝΔΡΟΣ  ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ

Σημαντικός  νεοέλληνας  πεζογράφος,  κορυφαίος  διηγηματογράφος,  κυριότερος  εκπρόσωπος  του  ηθογραφικού  διηγήματος.  Βαθύτατα  θρησκευόμενος,  απόκοσμος  και  μελαγχολικός,  μοναχικός,  ταπεινός  και  ολιγαρκής.  Συντηρητικός  και  επιφυλακτικός.  Κοσμοκαλόγερος.                                                                                                                                                        Τα  θέματά  του  σχετίζονται  με  το  θρησκευτικό  βίο,  τη  λαική  παράδοση  και  το  νησιωτικό  περιβάλλον.  Οι  ήρωές  του  είναι  άνθρωποι  του  λαού  της  υπαίθρου  απλοί,  ταπεινοί  και  φτωχοί. Όπως  έχει  διατυπωθεί,  είναι  άνθρωποι  καθημερινοί  που  πάσχουν  συχνά  απλώς  και  μόνο  επειδή  ζουν.                                                                                                                                                     Βάση  των  διηγημάτων  του  είναι  η  ηθογραφία.  Συνυφαίνεται,  όμως,  με  στοιχεία  ψυχογραφικά,  κοινωνικά,  ρεαλιστικά  και  αρκετές  φορές  λυρικά.                                                           Η  γλώσσα  των  πεζογραφημάτων  του  είναι  ιδιόμορφη:  στους  διαλόγους  χρησιμοποιείται  η  ομιλούμενη  λαική  γλώσσα  με  ιδιωματισμούς  της  Σκιάθου,  στην  αφήγηση  βάση  είναι  η  καθαρεύουσα  με  πολλά  στοιχεία  της  δημοτικής,  στις  περιγραφές  χρησιμοποιείται  η  καθαρεύουσα  και  γενικά  ο  συγγραφέας  χρησιμοποιεί  λέξεις  της  αρχαίας  ελληνικής  και  της  εκκλησιαστικής  παράδοσης.                                                                        Έγραψε  μυθιστορήματα,  κυρίως  διηγήματα,  ποιήματα  και  άρθρα.  Τα  έργα  του  διακρίνονται  σε  σκιαθίτικα  και  αθηναικά.

ΤΟ  ΜΟΙΡΟΛΟΓΙ  ΤΗΣ  ΦΩΚΙΑΣ

Ανήκει  στα  όψιμα  έργα  του  και  θεωρήθηκε  ένα  από  τα  αριστουργήματα  της  νεοελληνικής  πεζογραφίας.  Είναι  ηθογραφικό  διήγημα,  όπου  συνυπάρχουν  ο  ρεαλισμός  με  πολλά  και  θαυμάσια  λυρικά  στοιχεία.

Ενότητες:  α) Κάτω  από  τον  κρημνόν….κοίλωμα  του  κρημνού                                                                                                   β)Μια  γολέτα…την  παρουσία  της     γ)Καθώς  είχε  νυκτώσει…οι  καημοί  του  κόσμου

Τίτλος:  Δεν  προιδεάζει  για  το  θάνατο,  προσελκύει  το  ενδιαφέρον  και  μένει  αδιάπτωτο  μέχρι  το  τέλος,  προβάλλει  το  λυρικό  στοιχείο

Μοιρολόι  της  φώκιας:  αιφνιδιάζει  τον  αναγνώστη,  αναφέρεται  στο  παρόν,  στα  λόγια  του  ενυπάρχει  το  λυρικό  και  γνωμικό  στοιχείο,  αναφέρεται  σε  κορίτσι  μικρό,  τραγουδιέται  από  πρόσωπο  μη  συγγενικό,  δημιουργεί  ατμόσφαιρα  λυρική,  εξωπραγματική,  ονειρική ,  αποτελεί  θαυμαστό  εύρημα  ως  λογοτεχνικό- τεχνικό  μέσο

Οι  κατηγορίες  θεμάτων  διαπλέκονται  για  να  δείξει  ότι  ζωή  και  θάνατος  συνυπάρχουν,  για  να  προοικονομήσει  την  κατάληξη  του  διηγήματος,  για  να  χρησιμοποιεί  την  αντίθεση  ζωής-  θανάτου  ως  εκφραστικό  μέσο

Η  γλώσσα  αποτελεί  σύνθεση  λέξεων  και  τύπων  της  δημοτικής,  της  λόγιας  ή  της  αρχαίας  ,  παρεμβάλλονται  διαλεκτικές  λέξεις  και  φράσεις  και  χρησιμοποιείται  ο  μακροπερίοδος  λόγος.  Το  ύφος  είναι  γλαφυρό  (  πλούσιο  λεξιλόγιο   και  μεταφορές )  και  παραστατικό (  πολλές  και  ποικίλες  εικόνες  )

Αφηγηματικός  τρόπος  :  διήγηση   (έμμεση  αφήγηση  )

Χρόνος  αφήγησης:  συμπίπτει  με  το  χρόνο  της  ιστορίας                                                                                                     Ρυθμός  της  αφήγησης:  ακολουθείται  η  φυσική,  χρονολογική  σειρά  των  γεγονότων  εκτός  μιας  μόνο  αναδρομικής   αφήγησης.  Παρατηρούνται ,επίσης,  ως  στοιχεία  αφηγηματικής  τεχνικής  η  προσήμανση  και  η  προοικονομία

Ο  αφηγητής  είναι  αμέτοχος  στην  ιστορία  ( αφήγηση  με  μηδενική  εστίαση ). Παρουσιάζει  τα  γεγονότα  αντικειμενικά  και  απρόσωπα ( αφηγείται  σε  γ’  πρόσωπο.                   Είναι  αντικειμενικός  παρατηρητής,  αποστασιοποιημένος  από  την  ιστορία. Αφήνει  να  μιλήσουν  τα  ίδια  τα  γεγονότα  και  οι  πράξεις  των  προσώπων.  Έτσι,  ο  αναγνώστης  μένει  ανεπηρέαστος  και  σχηματίζει  δική  του  γνώμη.

Τα  πλαίσια  του  χρόνου  και  του  τόπου  δίνονται  συγκεκριμένα,  με  ακρίβεια  ως  προς  τη   στιγμή  και  τη   μεταβολή.

Η  εικονοπλασία  είναι  εξαίρετη:  εικόνες  ρεαλιστικές,  λυρικές,  εξωπραγματικές  που  διακρίνονται  σε  κινητικές,  στατικές,  οπτικές,  ακουστικές  και  αναπαριστούν  τη  ζωή,  το  θάνατο,  τη  φθορά,  την  άψυχη  φύση,  το  ζωικό  βασίλειο,  τις  ασχολίες  των  ανθρώπων.

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΔΗΜΟΤΙΚΟ    ΤΡΑΓΟΥΔΙ  :   προσωπική  δημιουργία ( στηριζόταν  στην  παραλλαγή  παλαιότερων  στίχων  και  στο  συνταίριασμά  τους )  που  καθιερωνόταν  ως  δημοτικό  μετά  την  αποδοχή  του  από  την  κοινότητα  του  λαικού  ποιητή  και  την  επιβίωσή  του  στο  χώρο  και  το  χρόνο.  Εξέφρασε  τον  τρόπο  ζωής,  τις  αντιλήψεις,  τα  έθιμα,  τους  φόβους  και  τα  συναισθήματα  του  λαού   και   συχνά  συνοδεύονταν  από  χορό  ( η  μελωδία  αποτελεί  συστατικό  στοιχείο  του ).

Διακρίνονται  σε  α) τραγούδια  του  κύκλου  της  ζωής  ( της  αγάπης,  τα  νανουρίσματα,  τα  σατιρικά,   τα  μοιρολόγια,  της  ξενιτιάς  κ.α. ),  β) ιστορικά  δημοτικά  τραγούδια  ( τα  ακριτικά,  τα  κλέφτικα       και   γ)  παραλογές  ( έμμετρες  αφηγήσεις   με  γοργό  επικό  χαρακτήρα  και  ολοκληρωμένη  συνήθως  λύση,  σαν  περίληψη  παραμυθιού,  συχνά  δραματικού,  γραμμένη  σε  στίχους )

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ  ΤΩΝ  ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ  ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ :  α)  ισομετρία  του  στίχου ( = ένας  στίχος,  ένα  νόημα ),  β) ιαμβικός  δεκαπεντασύλλαβος  στίχος  με  μια  παύση / τομή  στην  όγδοη  συλλαβή  -  σπάνια  η  ομοιοκαταληξία  με  εξαίρεση  τα  δίστιχα,  γ) αναδίπλωση  του  νοήματος  του  α’ ημιστιχίου  στο  δεύτερο / ισομετρικός  παραλληλισμός  (  πραγματοποιείται  ως   επανάληψη  της  ίδιας  έννοιας  ή  ως  συμπλήρωση – όχι  ουσιαστική -,  ως   επανάληψη    της  ίδιας  έννοιας  σε  συνδυασμό  με  τα  αντίθετα  ή  τα  διάφορα,   ως  στοιχείο  του  τρίτου / νόμος  των  τριών,  ως  θέμα  των  άσκοπων  ερωτήσεων,  ως  θέμα  του  αδυνάτου  ),  δ)  λιτότητα  στην  έκφραση,  ε)  αφηγηματική  λιτότητα,  στ)  ανθρωποποίηση  του  φυσικού  κόσμου

ΠΑΡΑΛΟΓΕΣ : αφηγηματικά  δημοτικά  τραγούδια  με  έντονο  το  παραμυθιακό  στοιχείο. Προέρχονται  από  αρχαιοελληνικούς  μύθους,  νεότερες  παραδόσεις,  δραματικά  γεγονότα  της  εποχής  ή  είναι  τελείως  πλαστές.  Εκτός  από  τα   γενικά   χαρακτηριστικά  του  δημοτικού  τραγουδιού  παρουσιάζουν   α ) αφήγηση  που  περιορίζεται  στα  ουσιώδη   και  β)  διάλογο  στα  σημαντικότερα  σημεία  με  αποτέλεσμα  τη  γοργότητα  και  τη  δραματικότητα.  Φαίνεται  πως  δημιουργήθηκαν  τον  9  ή  10  αιώνα  στη  Μικρά  Ασία  και  εξαπλώθηκαν  σε  όλη  την  Ελλάδα  και  τους  σλαβικούς  λαούς.

ΤΟΥ   ΝΕΚΡΟΥ   ΑΔΕΛΦΟΥ

Παραλογή ( Μικρά  Ασία  τον  9  αιώνα )  με  θέμα  πλαστό  που  απεικονίζει  τις  παραδόσεις  και  δοξασίες  της  εποχής  της . Οι  λαογράφοι ,  όμως,   πιστεύουν  ότι  απηχεί   είτε  τον  αρχαίο  μύθο  της  επιστροφής  του  Άδωνη  από  τον  Κάτω  Κόσμο  είτε  το  μύθο  της  Δήμητρας  και  της  Περσεφόνης.

Ενότητες :  α’(στ.  1- 17 )  Κυριαρχεί  το  θέμα  της  οικογένειας  (  δομή,  ρόλος  της  μάνας,  θέση  της  κόρης/ γυναίκας  ),  το  θέμα  του  γάμου  και  της  ξενιτιάς,  το  θέμα  του  όρκου.                   β’ (στ. 18 – 32 )  Μετά  από  ένα  άλμα  στο  χρόνο  και  μία  ριζική  αλλαγή  του  σκηνικού,  κυριαρχεί  το  θέμα  του  θανάτου  ( κατάρα  της  μάνας   και  υπερφυσική   παρουσία  του  νεκρού ).  γ’ (στ. 33- 41 )  Συνάντηση  / διάλογος  Κωσταντή – Αρετής                                                           δ’ (στ.42 – 65 )  Ανθρωποποίηση  του  φυσικού  κόσμου  / διάλογος  με  στόχο  την  αποκάλυψη  της  αλήθειας  στην  Αρετή.     ε’ ( στ.66- 81 ) Κυριαρχεί  το  πραγματικό  στοιχείο,  η  συναισθηματική  φόρτιση  και  η  αναγνώριση      στ ( στ.82 ) Επίλογος  και  λύση

Τεχνική : Το  τραγούδι  είναι  αφηγηματικό.  Ο  αφηγητής  δε  συμμετέχει  ο  ίδιος  στην  ιστορία ( μη  δραματοποιημένος,  ετεροδιηγητικός )  και  γνωρίζει  πολύ  περισσότερα  από  τους  ήρωές  του ( παντογνώστης ). Οι  αφηγηματικοί  τρόποι   που  χρησιμοποιούνται  είναι  η  αφήγηση,  η  περιγραφή  και  ο  διάλογος. Τα  τεχνικά  στοιχεία  του  δημοτικού  τραγουδιού  που  συναντώνται   είναι  ο  νόμος  των  τριών,  η  ανθρωποποίηση  του  φυσικού  κόσμου,  η  άστοχη  υπόθεση,  ο  ισομετρικός  παραλληλισμός,  το  θέμα  του  αδυνάτου  και  οι  τυποποιημένοι  στίχοι.  Η  πλοκή  του  τραγουδιού  παρουσιάζει  σημαντικές  ομοιότητες  με   την  πλοκή  της  αρχαίας  τραγωδίας :  προοικονομείται  η  εξέλιξη  της  υπόθεσης  ( όρκος  του  Κωσταντή ),  υπάρχει  το  στοιχείο  της  περιπέτειας                      ( της  αιφνιδιαστικής  μεταβολής  της  τύχης ),  επιβραδύνεται  η  πορεία  του  μύθου ( ώστε  να  κορυφωθεί  η  αγωνία ),  χρησιμοποιούνται  ως  τεχνικές  η  τραγική  ειρωνεία,  η  αναγνώριση,  η  λύση.

Στιχουργία : ανομοιοκατάληκτοι,  ιαμβικοί ,  δεκαπεντασύλλαβοι  στίχοι  που  χωρίζονται  σε  δύο  ημιστίχια ( ένα  οκτασύλλαβο  και  ένα  επτασύλλαβο )

Εκφραστικά  μέσα : εικόνες,  ασύνδετο  και  πολυσύνδετο  σχήμα,  παρομοιώσεις  και  προσωποποιήσεις

Γλώσσα : δημοτική  που  πλησιάζει  τον  προφορικό  λόγο

Ύφος : λιτό ( λιγοστά  εκφραστικά  μέσα,  παρατακτική  σύνταξη,  περιορισμένη  χρήση  επιθέτου ),  παραστατικό  και  ζωντανό ( εικόνες  και  διαλογικά  μέρη )

ΕΚΘΕΣΗ

ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ   ΧΡΟΝΟΣ

Είναι  ο  χρόνος   τον  οποίο  ο  άνθρωπος  διαθέτει  και  αξιοποιεί  όπως  αυτός  θέλει  και  κρίνει  και  όχι  όπως  του  υπαγορεύουν  ή  τον  αναγκάζουν  να  τον  διαθέτει  διάφοροι  εξωγενείς,  ανεξάρτητοι  από  τη  θέλησή  του  παράγοντες.  Είναι,  δηλαδή,  ο  χρόνος  που  διαθέτει  ο  άνθρωπος  εκτός  της  υποχρεωτικής  απασχόλησής  του  στον  τομέα  της  καθημερινής  του  δραστηριότητας.

Το  αίτημα  για  αύξηση  του  ελεύθερου  χρόνου  υπήρξε  αποτέλεσμα  α)  της  ανάγκης  να  ανακουφιστούν  οι  εργαζόμενοι  και  από  τους  επαχθείς,  δυσβάσταχτους  όρους  εργασίας  και  από  τη  διάρκειά  της. (  Οι  εργάτες  στο  Σικάγο,  την  Πρωτομαγιά  του  1886   με  σύνθημά   τους  «  οκτώ  ώρες  δουλειά,  οκτώ  ώρες  ανάπαυση,  οκτώ  ώρες  ζωή  και  όνειρα »  άνοιξαν  το  δρόμο  για  κατακτήσεις,  όπως  η  εξασφάλιση  χρόνου  διακοπών ( θεσμός  ετήσιας  άδειας ),  η  αργία  πολλών  εορτών,  η  πενθήμερη  εβδομάδα  εργασίας,   οι  τριάντα  εφτά  ώρες  εργασίας  εβδομαδιαίως ).  β)   της  αύξησης  της  παραγωγής  και  της  μείωσης   του  χρόνου  απασχόλησης  λόγω  της   ευρείας    χρήσης   της  μηχανής  και  της   τεχνολογικής  προόδου,   της  προσπάθειας  να  καταπολεμηθεί  η  ανεργία  αλλά  και  των  αποτελεσμάτων  που  έφερε  η  υψηλή  κατάρτιση  και  η  εξειδίκευση,  και  γ)  της   μείωσης   του   χρόνου     μετακίνησης  ( προσωπικού  και  προϊόντων ) λόγω  των  εξελιγμένων    μέσων  μεταφοράς.

            Παρ’ όλα  αυτά,  η  επιμήκυνση  του  ελεύθερου  σε  βάρος  του  εργάσιμου  χρόνου  αποτελεί  τυπικό  και  όχι  ουσιαστικό  δεδομένο  της  εποχής  μας.  Αυτό επαληθεύεται,  αν  αναλογιστούμε  α)  τις  πολλές  και  επείγουσες  επαγγελματικές  υποχρεώσεις  του  σύγχρονου  ανθρώπου,  τη  δεύτερη  εργασία  ή  την  μερική  απασχόληση  στην  οποία  καταφεύγει  για  να  συμπληρώσει  το  εισόδημά  του,  β)  ορισμένες  οικογενειακές  ή  κοινωνικές  υποχρεώσεις  που  δεν  είναι  πάντα  ευχάριστες  αλλά  και  γ)  τις  επιρροές  που  δέχεται  από  τις  διαφημίσεις,  τα  προβαλλόμενα  πρότυπα  και  τη  διάθεση  προς  μιμητισμό  για  τη  διαχείριση  του  ελεύθερου  χρόνου  του.  Το  αποτέλεσμα  είναι  ο  ελεύθερος  χρόνος  να  μην  είναι  πραγματικά  ελεύθερος,  έστω  κι  αν  ο  άνθρωπος  έχει  αυτήν  την  ψευδαίσθηση.         Η  ποιότητα  του  σημερινού  ελεύθερου  χρόνου  διαφαίνεται  καθαρότερα,  αν  παρατηρήσουμε  τη  συρρίκνωση  του  « ελεύθερου  χρόνου »  των  νέων.  Καθημερινά,  οι  νέοι  εργάζονται  σκληρά  για  να  ανταπεξέλθουν  στις  απαιτήσεις  του  βαθμοθηρικού  εξεταστικού  συστήματος  του  σύγχρονου  σχολείου  και  για  να  αποκτήσουν  τα  απαραίτητα  εφόδια  για  τη  μελλοντική  τους  επαγγελματική  αποκατάσταση.  Έτσι,  αντιμετωπίζουν  έντονη  σωματική  και  ψυχολογική  κόπωση,  αφού  παράλληλα  με  τη  μελέτη  στο  σπίτι  παρακολουθούν  φροντιστηριακά  ή  ιδιαίτερα  μαθήματα,  μαθαίνουν  ξένες  γλώσσες  και  κάνουν  πολλές  και  ποικίλες  άλλες    δραστηριότητες.

            Βέβαια,  ο  γνήσια  και  ουσιαστικά  ελεύθερος  χρόνος   επιβάλλεται  στη  σύγχρονη  πραγματικότητα,  αφού  μπορεί  να  αποτελέσει  το  μόνο  αντίδοτο  α)  στην  εξειδικευμένη  και  τυποποιημένη  εργασία,  β)  στη  μονομέρεια  της  προσωπικότητας  του  ανθρώπου,  γ)  στην  καταπόνησή  του  από  τους  συχνά  εξαντλητικούς  ρυθμούς  της  σύγχρονης  ζωής  και  το  άγχος,  δ)  στην  αποξένωσή  του  από  τη  δημιουργική  εργασία,  το  φυσικό  περιβάλλον  και  τον  κοινωνικό  του  περίγυρο.

            Η  αξιοποίηση  του  ελεύθερου  χρόνου,  όμως,  δεν  είναι  ίδιας  μορφής  για  όλους  τους  ανθρώπους  ούτε  για  όλες  τις  στιγμές  της  ζωής  του  ίδιου  ανθρώπου.  Είναι  συνάρτηση  υποκειμενικών  και  αντικειμενικών  παραγόντων.     Εξαρτάται  από  α)   τις  ανάγκες  κάθε  ανθρώπου  και  από  τα  ενδιαφέροντα  που  έχει  ( έμμεσα,  δηλαδή,    από  την  ψυχοσύνθεση  και  την  παιδεία  καθενός )  β)  την   επίδραση  των  προσωπικών  συνηθειών (  ιδιαίτερα  όσων  αποκτήθηκαν  σε  μικρή  ηλικία ),   γ)    το  φυσικό,  κοινωνικό  και  πολιτιστικό  περιβάλλον  μέσα  στο  οποίο  ζει  κανείς  αλλά    και  την  οικονομική  ευχέρεια   που  έχει  ,  αφού  από  αυτήν  εξαρτάται  σε  μεγάλο  βαθμό  ο  τρόπος  με  τον  οποίο  ο  καθένας  επενδύει  τον  ελεύθερο  χρόνο  του.

            Ωστόσο,  μπορούμε  να  διακρίνουμε  ορισμένους  κοινούς  τρόπους  διάθεσης  του  ελεύθερου  χρόνου,  άλλοτε  επωφελείς  και  ευχάριστους  και  άλλοτε  επιβλαβείς  για  την  ψυχική  και  σωματική  υγεία.  Επωφελείς  είναι  αυτοί  που  ανάγουν  την  ανθρώπινη  ζωή  σε  αξία,  αυτοί  που  καλλιεργούν  το  πνεύμα  και  άγουν  την  ψυχή,  αυτοί  που  συντηρούν  και  ανανεώνουν  τη  δύναμη  και  τη  χαρά  της  ζωής.  Καλούνται  και  τρόποι  γνήσιας  ψυχαγωγίας  και  βοηθούν  στο  να  διατηρεί  κανείς  υψηλά  την  εσωτερική  του  θερμοκρασία  και  να  ακτινοβολεί  σωματική  και  ψυχική  ευφορία.  Αυτοί  συμβάλλουν  α)  στην  ολοκλήρωση  της  προσωπικότητας   με  την  ανάκτηση  καλής  σωματικής  κατάστασης,  την  καλλιέργεια   ψυχικών  αρετών – αγωνιστικότητας,  τόλμης,  αποφασιστικότητας,  επιμονής - ,  την  ωρίμανση  των  κοινωνικών  αρετών – συνεργασίας,  άμιλλας  και  ομαδικότητας -  και  τη    διεύρυνση  των  πνευματικών  οριζόντων – κρίσης,  αντίληψης - )  του  ανθρώπου,  β) στην  κοινωνικοποίηση  και  γ)  στην  πολιτικοποίησή  του,  αφού  τον  κάνουν  ηθικά   καλύτερο  άνθρωπο  και  άρα  καλύτερο  πολίτη,  με  υπεύθυνη  συμμετοχή  στα  κοινά  και  στη  λήψη  αποφάσεων,  με  προβληματισμό,  γνώση,  ελεύθερη  και  ισότιμη  ανταλλαγή  απόψεων,  με  έλεγχο  της  εξουσίας  αλλά  και  ενσυνείδητη  πειθαρχία  στους  νόμους  της  πολιτείας,  με  ανεκτικότητα  και  στόχευση  στην  ειρήνη,  τη  μόρφωση  και  την  ευημερία.  Τέτοιοι  είναι  α)  η  ανάγνωση  και  η  μελέτη  βιβλίων,  συμβατών  με  την  ψυχική  διάθεση  και  τα  ενδιαφέροντα  του  ανθρώπου,  που  προσφέρει  με  έντεχνο  λόγο  γνώσεις  για  τον  άνθρωπο  και  τη  ζωή,  τις  αξίες  και  τα  προβλήματά  της  αλλά  και  ψυχαγωγία,  αφού  οδηγεί  στην  ψυχική  ηρεμία  και  γαλήνη  ή  και  σε  έντονες  συγκινήσεις  που  εξευγενίζουν,   β)   η  ενασχόληση  με  την  τέχνη,  δηλαδή  με  την  έκφραση  του  ωραίου  σε  όλες  τις  μορφές  της ( τη  ζωγραφική,  τη  μουσική,  το  χορό,  το  θέατρο,  τον  κινηματογράφο ),  αφού  η  αίσθηση  του  ωραίου  γεννά  συναισθήματα  ανακούφισης,  ευχαρίστησης  και  αγαλλίασης,  δηλαδή  συναισθήματα  λυτρωτικά,  που  εξαγνίζουν  την  ψυχή  του  ανθρώπου  αλλά  και  η  ψυχική  συμμετοχή,  η  μέθεξη  του  ανθρώπου  στην « ποιητική  πραγματικότητα » τον  κάνει  κοινωνό  πνευματικών  εμπειριών  και  βιωμάτων  με  τα  οποία  εξίσταται,  ξεφεύγει  από  τη  δυσάρεστη – πολλές  φορές -  πραγματικότητα,  γ)  η  φιλία,  η  παρέα  και  η  συντροφικότητα  με  άλλους  ανθρώπους,  δηλαδή  η  ανάπτυξη  κοινωνικών  σχέσεων  και  η  ψυχική  επαφή  που  δίνουν  την  ευκαιρία  στον  άνθρωπο  να  ανταλλάξει  απόψεις,  ιδέες  και  γνώσεις,  να  συζητήσει,  να  εκφράσει  τα  συναισθήματά  του,  να  αστειευτεί,  να  διασκεδάσει,  να  χαρεί,  δ)    η  επαφή  με  τη  φύση,  το  ζωτικό  χώρο  του  ανθρώπου,  αφού  κοντά  της  ο  άνθρωπος  ηρεμεί,  διδάσκεται  και  αναζωογονείται  από  την   απεραντοσύνη  της,  την   τέλεια  διάταξη  των  στοιχείων  της,  τη  λειτουργικότητά  τους,  την  καθαρότητα  και  το  φυσικό  κάλλος   τους.  Έτσι,  ανακτά  την  ψυχική  του  ευεξία  και  την  πνευματική  του  διαύγεια,  ε)  ο  αθλητισμός,  που  ταυτίζεται  με  την  αναψυχή,  την  ξεκούραση,  το  παιχνίδι  και  τη  διασκέδαση  και  τέρπει  χαρίζοντας  συγκινήσεις  ( θαυμασμό,  αγωνία,  ενθουσιασμό,  υπερηφάνεια  ή  απογοήτευση )  σε  όποιον  συμμετέχει,   στ)   οι  κάθε  είδους  ερασιτεχνικές  δημιουργικές  ενασχολήσεις,  όπως  τα  ταξίδια,  οι  κατασκευές,  οι  συλλογές,  η  ανθοκομία,  το  ψάρεμα,  η  συγγραφή  και  άλλες  που  προσφέρουν  στον  άνθρωπο  τη  δυνατότητα  να  ξεφύγει  από  τη  μονοτονία  της  καθημερινότητας,  να  αλλάξει  παραστάσεις,  να  γνωρίσει  άλλους  ανθρώπους  και  ξένους  λαούς  με  διαφορετική  γλώσσα  και  τρόπο  ζωής,  με  διαφορετικά  πολιτιστικά  επιτεύγματα  -  σύγχρονα  και  παρελθόντα -,  αλλά  και  την  ευκαιρία  να  πληρώσει,  να  γεμίσει  το  κενό  που  αφήνει  στην  ψυχή  του  η  εξειδικευμένη    εργασία  και  να  αναπληρώσει,  έτσι,  την  έλλειψη  ηθικής  ικανοποίησης  από  αυτήν.

            Επιβλαβείς  τρόποι  διάθεσης  του  ελεύθερου  χρόνου  ή  νόθα  ψυχαγωγία   αποτελούν  δραστηριότητες  που  οδηγούν  σε  καταστάσεις   πνευματικού  και  ψυχικού  λήθαργου  ή  σε  ψυχοπαθολογικά  και  αντικοινωνικά  φαινόμενα,  όπως  τη  βία,  την  εγκληματικότητα  και  τη  διαφθορά.  Τέτοιοι  τρόποι  εκτόνωσης  και  διασκέδασης  είναι  α)  η  παρακολούθηση   χαμηλής  ποιότητας  πολιτιστικών  έργων,  β)  η  ενασχόληση  με  ηλεκτρονικά  παιχνίδια,  γ)  η  εκτόνωση  στο  γήπεδο  μέσω  εκδηλώσεων  χουλιγκανισμού,  δ)  η  συμμετοχή  σε  διασκέδαση  χαμηλής  ποιότητας ( νυχτερινά  κέντρα )  ή  σε  τυχερά  παιχνίδια,  ε)  η  χρήση  μηχανών  για  εκτόνωση  της  μανίας  για  ταχύτητα  και  σε  ακραίες  περιπτώσεις  στ)  η  καταφυγή  σε  τεχνητούς  παραδείσους  με  την  αναζήτηση  απαγορευμένων  εμπειριών  αλλά  και  ζ)  ο  ανεξέλεγκτος  καταναλωτισμός.  Οι  τρόποι  αυτοί  όχι  μόνο  δεν  ανακουφίζουν  το  σύγχρονο  άνθρωπο,  αλλά  τον  επιβαρύνουν  με  περισσότερη  ένταση  και  άγχος.  Τον  πιέζουν  και  τον  κουράζουν  σωματικά  και  ψυχικά  επιτρέποντάς  του    να  δραπετεύσει  μόνο  για  λίγο  από  μια  πληκτική  πραγματικότητα.  Η  μαζική  παθητική  κουλτούρα   τον  υποβιβάζει    μορφωτικά   και  παράλληλα  εκφυλίζει   την  πολιτική  ζωή  και  υπονομεύει   τη  δημοκρατία.  Οι  τρόποι  αυτοί  ωθούν  στα  φαινόμενα  της  κοινωνικής  ομοιομορφίας  και  παθητικότητας,    του  αποπροσανατολισμού,  της  χειραγώγησης  και  του  λαϊκισμού,  αλλά  και  της  μισαλλοδοξίας,  του  φανατισμού  και  του  χουλιγκανισμού   με  κινδύνους  σοβαρούς  για  το  άτομο  και  την  κοινωνία.

            Για  να  γίνει,  λοιπόν,  γόνιμος  και  δημιουργικός  ο  ελεύθερος  χρόνος  θεωρείται  απαραίτητη    η  συμβολή  α) των  θεσμών  της  κοινωνικοποίησης ( οικογένειας,  σχολείου,  τοπικής  αυτοδιοίκησης )    και  β)  της  πολιτείας  τόσο  στη  συνειδητοποίηση  της  σημασίας  του  ελεύθερου  χρόνου  όσο  και  στη  δημιουργική  αξιοποίησή  του  κυρίως  από  τη  νέα  γενιά.  Είναι  ανάγκη,  δηλαδή,   α)  να  κατανοήσει  ο  νέος   πόσο  σημαντικός  είναι  ο  ελεύθερος  χρόνος  και  η  δημιουργική  αξιοποίησή  του  για  την  ψυχική  του  ισορροπία  και  την  ολοκλήρωση  της  προσωπικότητάς  του,   β)  να  ευαισθητοποιηθεί  σε  θέματα  κατανάλωσης   των  προϊόντων  που  παράγει  η  βιομηχανία  του  ελεύθερου  χρόνου  και   γ)   να  διεκδικήσει  για  τον  εαυτό  του  γνήσιες  μορφές  έκφρασης  και  ψυχαγωγίας.   Σε  αυτό  θα  βοηθήσει  α)  η  οικογένεια  με  το  παράδειγμά  της,  εάν  εθίσει  το  παιδί  σε  δημιουργικές  απασχολήσεις,   β)  το  σχολείο,  εάν  γίνει  φυτώριο  πολιτισμού,  αφού    μπορεί  να  αποκτήσει  τον  αθλητικό    σύλλογο,  το  καλλιτεχνικό    εργαστήρι  και  τη  βιβλιοθήκη  του,  δηλαδή  εάν  δώσει  την  ευκαιρία  σε  νέους  να  εκφραστούν  δημιουργικά,   γ)   η   τοπική  αυτοδιοίκηση  και  δ)  η  πολιτεία,  αφού  μπορούν  να  ενισχύσουν  τη  δράση  πολιτιστικών  και  αθλητικών  συλλόγων,  την  οργάνωση  βιβλιοθηκών,  την  ίδρυση  κινηματογραφικής  και  θεατρικής  λέσχης  ή  τη  σύσταση  ορειβατικού,  κολυμβητικού  ή  φυσιολατρικού  ομίλου.  Μπορούν,  ακόμη,  να  διοργανώσουν  διαλέξεις  με  επιστημονικά,  κοινωνικά  ή  καλλιτεχνικά  θέματα,  σεμινάρια  επιμόρφωσης,  μαθήματα  μουσικής,  χορού  ή  εικαστικών  τεχνών ( ζωγραφικής,  γλυπτικής  κ.α. ).  Και,  βέβαια,  μπορούν  να  δημιουργήσουν  και  να  επεκτείνουν  αθλητικούς  και  πολιτιστικούς  χώρους,  που  θα  στεγάσουν  τις  παραπάνω  δραστηριότητες.  Τέλος,  μπορούν  να  ελέγξουν  τις  σύγχρονες  βιομηχανίες  μαζικής  ψυχαγωγίας, που  συχνά  εμπορευματοποιούν  ή  ευτελίζουν  τον  ελεύθερο  χρόνο  αλλά  και  να  ενεργοποιήσουν  το  ραδιοτηλεοπτικό  συμβούλιο,  που  θα  εποπτεύει  την  ποιότητα  του  περιεχομένου  και  της  αισθητικής  των  προγραμμάτων   των  μέσων  μαζικής  ενημέρωσης.  

ΕΚΘΕΣΗ

ΟΙ  ΕΝΤΟΝΟΙ  ΡΥΘΜΟΙ  ΤΗΣ  ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ  ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Η  σύγχρονη  κοινωνία  είναι  μία  κοινωνία  «υψηλών  ταχυτήτων»  και  γι’ αυτό  περισσότερο  περίπλοκη  από  αυτές  του  παρελθόντος.  Η  σύγχρονη  καθημερινότητα,  η  εργασία,  οι  μετακινήσεις,  οι  διαπροσωπικές  σχέσεις,  οι  θεσμοί  δε  διακρίνονται  από  την  απλότητα  και  τη   σταθερότητα  του  παρελθόντος.  Αντιθέτως,  επικρατεί  ο  αγχώδης  τρόπος  ζωής  των  μεγαλουπόλεων,  η  ραγδαία  εξέλιξη  της  επιστήμης  και  της  τεχνολογίας,  η  μηχανοποίηση  της  εργασίας,  η  υπερπληροφόρηση  που  μετατρέπουν  τον  άνθρωπο  σε  «άλογο  κούρσας»,  ώστε  να  ανταπεξέλθει  στις  υποχρεώσεις  του – πραγματικές  ή  πλασματικές.

ΑΙΤΙΑ  ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗΣ  ΤΩΝ  ΕΝΤΟΝΩΝ  ΡΥΘΜΩΝ

1. Ο  βιομηχανοποιημένος  τρόπος  ζωής,  που  οδηγεί  σε  εντατικοποίηση  της  παραγωγής  και  της  εργασίας.
2. Η  ραγδαία  ανάπτυξη  της  επιστήμης  και  της  τεχνολογίας,  που  έχει  οδηγήσει  στην  υπερειδίκευση  ( ταχείς  ρυθμοί  στην  επιτέλεση  εργασιών )και  στην  πληροφοριακή  επανάσταση  ( ανάγκη  αφομοίωσης  υπέρογκων  πληροφοριών  σε  ελάχιστο  χρόνο ).
3. Ο  ανταγωνισμός  και  οι  αυξημένες  απαιτήσεις  στο  χώρο  εργασίας,  που  οδηγούν  σε  εντατικοποίηση  της  εργασίας  και  σε  συρρίκνωση  του  ελεύθερου  χρόνου.
4. Ο  υπερκαταναλωτισμός,  που  οδηγεί  στο  αδιάκοπο  κυνήγι  του  χρήματος  και  των  υλικών  αγαθών.
5. Η  αστικοποίηση  και  οι  ασφυκτικά  αγχώδεις  συνθήκες  ζωής ( υπερβολική  συγκέντρωση  πληθυσμού,  περιορισμένος  χώρος,  κυκλοφοριακά  προβλήματα,  απομάκρυνση  από  τη  φύση  και  την  ηρεμία ).
6. Η  αρνητική  επίδραση  των  φορέων  κοινωνικοποίησης ( γονείς  που  παρασύρονται  στο  κυνήγι  του  χρήματος  και  της  επιτυχίας,  σχολείο  με  υπερεντατικό  πρόγραμμα  σπουδών,  μ.μ.ε.  που  βομβαρδίζουν  με  μηνύματα   και  παρασύρουν  σε  ταχύρρυθμο  τρόπο  ζωής ).
7. Οι  πολλαπλοί  και  αλληλοσυγκρουόμενοι  ρόλοι  που  καλείται  να  επιτελέσει  ο  σύγχρονος  άνθρωπος  στις   κοινωνικές,  επαγγελματικές,  οικονομικές  και  άλλες  σχέσεις  του.

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ  ΑΠΟ  ΤΗΝ  ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ  ΤΩΝ  ΕΝΤΟΝΩΝ  ΡΥΘΜΩΝ

1. Οικονομικές – επαγγελματικές ( υπερεργασία  και  υπέρμετρη  αύξηση  της  παραγωγής – όχι  πάντα  ωφέλιμη -,  τυποποίηση  της  εργασίας  και  ψυχική  απομάκρυνση   του  εργαζόμενου  από  αυτήν,  άνιση  κατανομή  του  πλούτου )
2. Πνευματικές   ( συρρίκνωση  του  πνεύματος,  αδυναμία  στοχασμού,  πνευματική  σύγχυση,  απομάκρυνση  από  πνευματικές  ενασχολήσεις  και  επομένως  άμβλυνση  της  κρίσης  του  ατόμου,  μη  επεξεργασία  και  κατανόηση  των  μηνυμάτων  από  αυτό  και  παραπλάνηση  από  διάφορους  τρόπους  παραπληροφόρησης  και  προπαγάνδας )
3. Ηθικές – ψυχικές  ( απουσία  ενδοσκόπησης  και  αυτοκριτικής  και  επομένως  αυτογνωσίας,  αδιαφορία  για  εσωτερική,  ψυχική  και  ηθική  καλλιέργεια,  απομάκρυνση  από  τις  υψηλές  αξίες  και  του  αληθινού  νοήματος  της  ζωής  και  τελικά  απώλεια  της  ουσιαστικής – γνήσιας  ευτυχίας.  Παράλληλα,  διακρίνεται  ψυχοσωματική  κόπωση  και  κατ’ επέκταση  καταστροφή  της  ψυχικής  και  σωματικής  υγείας  του  ανθρώπου )
4. Κοινωνικές  ( αποξένωση,  μοναξιά  έως  και  απομόνωση  του  ατόμου  από  τον  κοινωνικό  του  περίγυρο  ή  ανάπτυξη  απρόσωπων,  επιφανειακών,  ακόμα  και  ανταγωνιστικών  σχέσεων  λόγω  της  ψυχικής  απόστασης  που  αναπτύσσεται  και  της  έλλειψης  ελεύθερου  χρόνου  για  την  καλλιέργεια  ουσιαστικών  διαπροσωπικών  σχέσεων.  Ακολουθεί  όξυνση  των  κοινωνικών  προβλημάτων  και  των  αντικοινωνικών  εκδηλώσεων ) 
5. Πολιτικές  ( αποπολιτικοποίηση  και  αδιαφορία  για  τα  κοινά,  επικράτηση  της  δημαγωγίας  και  υπονόμευση  του  δημοκρατικού  πολιτεύματος  λόγω  έλλειψης  διαλόγου  και  υγιούς  πολιτικής  συνείδησης )
6. Πολιτιστικές  ( απομάκρυνση  από  μορφές  γνήσιας  ψυχαγωγίας  και  στροφή  σε  τρόπους  εκτόνωσης  και  αποσυμπίεσης  από  το  άγχος  της  καθημερινότητας  καθώς  και  αποκοπή  από  ήθη,  έθιμα  και  παραδόσεις )

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ  ΤΟΥ  ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ

Η  αντιμετώπιση  των  επιπτώσεων  του  υλιστικού  τρόπου  ζωής  στον  σύγχρονο  άνθρωπο  προυποθέτει  ριζικές  αλλαγές  σε  κοινωνικά  και  οικονομικά  συστήματα,  ιδεολογίες  και   κοινωνικές  συνθήκες.  Για  την  επίτευξη  των  αλλαγών  αυτών  χρειάζεται  βάθος  χρόνου  και  επίμονη  προσπάθεια  α)   από  το  ίδιο  το  άτομο ( μέριμνα  για  σφαιρική  ενημέρωση,  ανάπτυξη  της  κρίσης,  πνευματική  και  ηθική  καλλιέργεια,  ενδοσκόπηση  και  άσκηση  αυτοκριτικής,  υιοθέτηση  των  ουσιαστικών  αξιών  της  ζωής ),                          β)  από  τους  φορείς  διαπαιδαγώγησης – οικογένεια,  σχολείο,  μ.μ.ε. – ( παροχή  ανθρωπιστικής  παιδείας  ώστε  να  προβληθούν  πραγματικά  υψηλές  αξίες  της  ζωής,  προβολή  θετικών  προτύπων  απομακρυσμένων  από  χρησιμοθηρικές  αντιλήψεις  και  πρακτικές ).    γ)  από  την  πολιτεία ( προσπάθεια  δημιουργίας  συνθηκών  ζωής  φιλικών  προς  τον  άνθρωπο  των  αστικών  κέντρων – αντιμετώπιση  του  κυκλοφοριακού  προβλήματος,  δημιουργία  χώρων  άθλησης,   αναψυχής   και  πολιτιστικών  εκδηλώσεων,  βελτίωση  των  συνθηκών  εργασίας,  μέριμνα  για  ελεύθερο  χρόνο  ).

                                                                                                    ΠΑΛΛΗ  ΧΑΡΑ - ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ

ΕΚΘΕΣΗ

ΛΑΚΩΝΙΚΟΤΗΤΑ

      Είναι  η  ικανότητα  ενός  ατόμου  να  εκφράζει  τις  απόψεις,  τις  ιδέες,  τις  σκέψεις,  τα  συναισθήματά  του  με  περιεκτικότητα,  συντομία  και  σαφήνεια,  χωρίς  να  θίγεται  η  πληρότητα  του  νοήματος.  Ενδεικτικά  παραδείγματα  λακωνικής  έκφρασης  αποτελούν  τα  αποφθέγματα,  τα  ρητά,  τα  γνωμικά,  οι  παροιμίες. Η  λακωνικότητα  πέρα  από  τρόπο  έκφρασης  αποτελεί  και  αντίληψη  ζωής.  Είναι  αρετή  που  μαρτυρεί  ότι    αυτός  που  τη  διαθέτει  είναι  οξυδερκής,  πνευματικά  και  γλωσσικά  καλλιεργημένος  και,  κυρίως,  άνθρωπος με  μέτρο,  σύνεση  και  φρόνηση.   

     Η  λακωνικότητα  είναι  ιδιαίτερα  σημαντική,  καθώς :

·        επιτρέπει στο  άτομο  να  κατανοεί  άμεσα  το  περιεχόμενο  του  λόγου,  αφού  αυτός  είναι  λιτός  και   σαφής,  οπότε  και  να  αντιλαμβάνεται  την  ουσία  των  πραγμάτων.

·        διευρύνει  τους  πνευματικούς  ορίζοντες  του  ατόμου,  αφού  διευκολύνει  την  κατανόηση  και  την  αφομοίωση  γνώσεων.

·        Καλλιεργεί  την  κριτική  ικανότητα  στο  άτομο,  αφού  του  δίνει  τη  δυνατότητα  να  αμφιβάλλει  γόνιμα,  να  σχολιάζει  και  να  προτείνει  λύσεις  χρησιμοποιώντας  την  πειθώ.

·        Επιτρέπει  τη  σφαιρική  και  εμπεριστατωμένη  ενημέρωση  του  ατόμου,  ώστε  να έχει  συγκροτημένη  άποψη  και  να  μη  χειραγωγείται  εύκολα.

·        Βοηθά  στην  εξοικονόμηση  πολύτιμου  χρόνου  στις  συζητήσεις,  αφού  γρήγορα  φωτίζονται  τα  θέματα  και  επιτυγχάνονται  ασφαλή  συμπεράσματα.

·        Καλλιεργεί  την  απλότητα  και  την  αίσθηση  του  μέτρου  όχι  μόνο  στην  έκφραση,  αλλά  και  στη  σκέψη  και  τη  δράση  του  ατόμου. Έτσι, το  άτομο  έρχεται  σε  επαφή  με  υψηλές  αρχές  και  αξίες  και  κατακτά  την  αυτογνωσία,  την  αυτοπειθαρχία  και  την  ηθική  ελευθερία.

·        Σε  κοινωνικό  επίπεδο,  ο  μεστός  και  περιεκτικός  λόγος  διευκολύνει  την  επικοινωνία  και  άρα  τη  συνεργασία  και  την  αλληλεγγύη  μεταξύ  ατόμων  και  λαών.

·        Σε  πολιτικό  επίπεδο,  προστατεύει  τη  δημοκρατία,  αφού  με  αυτόν  οι  πολίτες  κατανοούν  τα  γεγονότα  και  τις  πολιτικές  εξελίξεις  και  έτσι  έχουν  τη  δυνατότητα  να  συμμετέχουν  ενεργά  στο  δημόσιο  βίο,  να  ελέγχουν  καλύτερα  την  εξουσία   και  να  διατυπώνουν  εύστοχα  τα  αιτήματά  τους  διεκδικώντας  με  αξιώσεις  τα  δικαιώματά  τους.

·        Σε  διεθνές  επίπεδο,  επιτρέπει  την  ακριβέστερη  και  πιο  εύληπτη  διατύπωση  των  διεθνών  κανονισμών  και  συμφωνιών  που  εγγυάται  την  ουσιαστική  επίλυση  των  προβλημάτων  στις  σχέσεις  μεταξύ  των  χωρών.

Λακωνικότητα, όμως, δεν  αποτελεί:

·        Η  λεξιπενία  και  η  ελλειπτική  και  ασαφής  απόδοση  του  νοήματος,  αφού  τότε                      δυσχεραίνεται  η  κατανόηση  του  λόγου  και  άρα  η  ουσιαστική  επικοινωνία  των  ατόμων  και  διαβρώνεται  η  γλώσσα  με  την  αποσύνθεσή  της  δομής  της,  την  υπονόμευση  της  αισθητικής  της  και  την  κωδικοποίησή  της  προς  χάριν  συντομίας

·        Η    κακώς  εννοούμενη  λακωνικότητα, που  πηγάζει  από  την  εσωστρέφεια  και  την  έλλειψη  κοινωνικότητας  κάποιων  ατόμων  με  αποτέλεσμα  να  καταστρατηγείται  ο  διάλογος  και  να  δημιουργούνται  προσκόμματα  στην  επικοινωνία  των  ανθρώπων.

ΠΕΡΙΣΤΑΣΕΙΣ  ΧΡΗΣΗΣ  ΤΗΣ  ΛΑΚΩΝΙΚΟΤΗΤΑΣ

·        στην  επαγγελματική  ζωή , όταν  είναι  απαραίτητος  ο  περιορισμός  του  λόγου

·        στην  ηλεκτρονική  επικοινωνία

·        στον  τομέα  της  ενημέρωσης,  για  να  αποφεύγεται  η  σύγχυση  και  ο  αποπροσανατολισμός

·        στη  διαφήμιση

·        στη  σύνταξη  μικρών  αγγελιών

·        στη  σύνταξη  του  προγράμματος  μιας  εκδήλωσης

·        στην  καταγραφή  σημειώσεων,  στη  δημιουργία  σχεδιαγραμμάτων  και  στη  σύνταξη  περίληψης

·        σε  επίσημες  ανακοινώσεις  δημοσίων  προσώπων,  διαγγέλματα  πολιτικών

·        στη  διατύπωση  επιστημονικών  ορισμών,  θεωρημάτων  και  αξιωμάτων  στα  μαθηματικά

     ΠΕΡΙΣΤΑΣΕΙΣ  ΧΡΗΣΗΣ  ΤΟΥ  ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΥ  ΛΟΓΟΥ

·        στη  διδασκαλία

·        στη  διαπαιδαγώγηση  των  παιδιών

·        στις  διαπροσωπικες  σχέσεις

·        στην  ενημέρωση  όταν  απαιτείται  αναλυτικός  λόγος  προς  χάριν  της  κατανόησης    

·        στην  πολιτική  ζωή  για  πλήρη  ενημέρωση  και  διευκρίνιση,  για  επιχειρηματολογία  και  για  σχολιασμό

·        στη  λογοτεχνία-ιδιαίτερα  στην  πεζογραφία 

·        σσ